هیئت مدیره انجمن بازیگران خانه تئاتر، حفظ شان، حقوق و امنیت شغلی بازیگران را اولویت عملکرد خود عنوان کرده و از تلاش برای برگزاری جشن «شب بازیگر» با کیفیت‌تر از دوره قبل با ملاک انتخاب برگزیدگان براساس لیست‌های پیشنهادی اعضا و بازرسان هیات مدیره بدون نگاه جنسیتی و با تمرکز بر تعادل در رده‌های سنی خبر دادند.
به گزارش روابط عمومی خانه تئاتر به نقل از ایران تئاتر، بهرام ابراهیمی (رئیس هیئت مدیره و دبیر کارگاه همایشها)، شهره سلطانی (نائب رئیس انجمن و مسئول کمیته رفاهی)، آرش فلاحت‌پیشه (مدیر اداری)، ناصر آویژه (سخنگوی انجمن و دبیر شورای داوری)، مسعود میرطاهری (مدیر روابط‌عمومی و فضای مجازی) و مریم رحیمی، اعضای جدید هیات مدیره انجمن بازیگران خانه تئاتر با حضور در سایت ایران تئاتر درباره برنامه‌های این دوره انجمن توضیح دادند.
اولویت دوره جدید؛ حفظ شأن، حقوق و امنیت شغلی بازیگران
بهرام ابراهیمی، رئیس هیئت مدیره انجمن با بیان اینکه مهم‌ترین دغدغه تیم مدیریتی دوره اخیر حفظ شأن، حقوق و امنیت شغلی بازیگران است، گفت: «دغدغه اصلی ما در این دوره، ارتقای جایگاه حرفه‌ای بازیگران است. اعتقاد داریم که وقتی حقوق بازیگر به‌درستی رعایت شود، این امر به‌صورت زنجیره‌وار به سایر صنوف تئاتر نیز تسری یافته و شرایط کلی کار بهبود خواهد یافت.»
او با اشاره به ضرورت حضور افرادی که در متن تحولات روز تئاتر هستند، افزود: «ترکیب فعلی هیئت مدیره متشکل از دوستانی است که به‌طور مستمر با فضای اجرایی و چالش‌های روز تئاتر در ارتباط هستند. ما به دنبال مسیری هستیم که در آن برنامه‌ریزی‌ها نه صرفاً از پشت درهای بسته، بلکه بر اساس نیازهای واقعی و بهروز اهالی تئاتر صورت گیرد.»
در همین راستا این هنرمند از برگزاری جلسات هم‌اندیشی با داوطلبان و اعضا خبر داد و افزود: «برای رسیدن به یک برنامه جامع، ۲۵ مهر از ساعت ۱۶ تا ۱۹، میزبان اعضایی خواهیم بود که تمایل دارند نقطه نظرات و پیشنهادات خود را به‌طور مستقیم با ما در میان بگذارند. هدف ما شنیدن صدای اعضا برای اصلاح و دقیق‌تر کردن مسیر اجرایی‌مان است. تجربه مجمع‌های عمومی نشان داده است که در محیط‌های شلوغ، گاها مطالبات واقعی هنرمندان نادیده گرفته می‌شود. برای جلوگیری از این آسیب، برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا جلسات هم‌اندیشی منظم برگزار شود تا اعضا بتوانند فارغ از تشریفات اداری، دغدغه‌های خود را به طور متسقیم با هیات‌مدیره در میان بگذارند و از وضعیت پیشرفت پروژه‌ها و برنامه‌های صنفی مطلع شوند.»
این عضو هیئت‌مدیره خانه تئاتر همچنین با اشاره به مشکلات معیشتی و قراردادهای کاری هنرمندان گفت: «دغدغه‌های معیشتی و مشکلات مربوط به قراردادها همواره وجود داشته و متأسفانه موانعی در دوره‌های قبل اجازه نداده است تا برنامه‌های‌مان برای کاهش این مشکلات به سرانجام مطلوب برسد. با این حال، در این دوره با عزم جدی‌تری پیگیر این موارد هستیم.»
ابراهیمی در تشریح نقشه راه این صنف برای دوره دوساله جدید، بر ضرورت عبور از روش‌های سنتی و قائم‌به‌ذات و رفتن به سمت ساختارهای نظام‌مند و قابل استناد تأکید کرد.
تشکیل جریان‌های کاری مستقل توسط هنرمندان
شهره سلطانی دیگر عضو این انجمن در تشریح ضرورت ایجاد جریان‌های کاری مستقل توسط هنرمندان بیان کرد: «نباید منتظر نشست تا فرصت‌ها به سراغ ما بیایند؛ بلکه باید با تشکیل گروه‌های حرفه‌ای و حتی استفاده از پتانسیل‌های آموزشی، جریان تولید کار را در دست گرفت. این تصور که هنرمندان تنها در انتظار ایجاد شغل از سوی دیگران بمانند، راه به جایی نمی‌برد. برای کسانی که به‌طور حرفه‌ای در این عرصه حضور دارند، انتظار منفعلانه برای دریافت نقش، راهکار مؤثری نیست.»
به گفته او، بخش مهمی از مشکلات معیشتی و عدم امنیت شغلی، با همین روحیه خودکفا و ایجاد پویایی توسط خودِ هنرمندان قابل مدیریت است.
او با تاکید بر لزوم نشست اعضای انجمن با یکدیگر گفت: «هدف ما از نشست با اعضا، برگزاری جشن یا مراسم‌های پرهزینه نیست؛ بلکه ایجاد فضایی ساده و صمیمی برای شنیدن مستقیم درددل‌ها و مطالبات اعضاست. نمی‌خواهیم اعضا برای بیان دغدغه‌های‌شان به فضای مجازی پناه ببرند.»
شهره سلطانی همچنین با اشاره به جایگاه بازیگران پیشکسوت و اصیل تئاتر اشاره کرد: «متاسفانه سال‌هاست وقتی بچه‌های تئاتر وارد سینما می‌شوند، حتی با وجود ایفای نقش‌های اصلی، نامشان زیر چهره‌های تجاری سینما درج می‌شود؛ اما همان چهره‌ها وقتی روی صحنه تئاتر می‌آیند، نامشان در صدر و بالاتر از بازیگران اصیل تئاتر قرار می‌گیرد. تئاتر ارث پدری کسی نیست، اما میراث زحمت و تعرق نسل‌اندرنسل خانواده تئاتر است که خاک صحنه خورده‌اند و نباید در خانه خود غریب واقع شوند.»
بازنگری در پرونده عضویت‌ها
آرش فلاحت‌پیشه، مدیر اداری انجمن نیز با تاکید بر اینکه خانه تئاتر بنگاه کاریابی نیست و عملکرد آن به ویژه در دوره جدید به صورت شفاف اعلام خواهد شد، درباره وضعیت عضویت برخی اعضا توضیح داد: «برای پویایی انجمن، بازنگری در پرونده‌های عضویت اعضا در دستور کار است. این تصمیم نه برای تضییع حقوق افراد، بلکه برای خروج از رخوت اداری و تبدیل صنف به نهادی پویاست؛ چراکه وقتی انجمن منفعل باشد، اعضا نیز نسبت به آن بی‌تفاوت می‌شوند.»
گذار از شیوه‌های سنتی به ساختار نظام‌مند
در ادامه مسعود میرطاهری، مدیر روابط‌عمومی و فضای مجازی انجمن بیان کرد: «خانه تئاتر در تمام این سال‌ها به یک مرکز اداری برای رسیدگی به امور اعضا تبدیل شده و هرگز در قامت یک کمپانی تولید تئاتر عمل نکرده است. ما نباید تنها به فکر تسهیلات باشیم؛ بلکه باید به فکر تولید باشیم. خانه تئاتر می‌تواند با بهره‌گیری از زیرساخت‌های موجود از جمله سالن استاد جوانمرد، در طول سال بین ۱۵ تا ۲۰ پروژه نمایشی تولید کند. در این فرآیند، خانه تئاتر باید کارگردانان را موظف کند که از بازیگران عضو انجمن برای تولید این آثار استفاده کنند. اگر به این سمت حرکت کنیم، علاوه بر تولید محتوای ارزشمند، می‌توانیم فرصت‌های شغلی واقعی برای اعضا ایجاد کنیم.»
او ادامه داد: «در سال‌های گذشته زحمات بسیاری کشیده شد، اما چون فرآیندها سیستماتیک نبود، خروجی‌های ملموسی برای ارائه به اعضا نداشتیم. برای ارتقای عملکرد صنف در این دوره، نیازمند ابزارهای نوین هستیم؛ در همین راستا، ایده طراحی یک اپلیکیشن اختصاصی برای انجمن بازیگران در دست بررسی است تا تعاملات میان اعضا و هیات‌مدیره، از معرفی به پروژه‌ها تا ثبت قراردادها و بازخوردها، به‌صورت سیستمی ثبت شود و ارزیابی عملکرد صنف بر مبنای داده‌های دقیق صورت گیرد.»
لزوم ارتقای سواد حقوقی و صنفی اعضا
در ادامه ناصر آویژه، عضو هیئت‌مدیره انجمن بازیگران خانه تئاتر، با تشریح برنامه‌ریزی و مأموریت‌های اجرایی این دوره دوساله، بر ضرورت گذار از شیوه‌های سنتی به سمت ایجاد یک چارچوب منسجم و قانونی برای صیانت از جایگاه هنرمندان تأکید کرد.
او با بیان اینکه شأن، احترام و حقوق بازیگر نیازمند تدوین سازوکارهای مشخص است، توضیح داد: «شیوه‌های اجرایی دوره‌های گذشته در بستر زمانی خود ارزشمند بوده‌اند، اما رویکردی سنتی داشتند. برای دوره جدید معتقدیم تحقق احترام و حفظ حقوق بازیگر تنها در قالب یک ساختار مدون امکان‌پذیر است؛ چارچوبی که بر اصل بنیادین حق و تکلیف استوار باشد تا هنرمند همزمان با مطالبات صنفی خود، از وظایف و استانداردهای حرفه‌ای نیز آگاهی کامل داشته باشد.»
این هنرمند عرصه تئاتر با انتقاد از برخی برخوردهای غیرحرفه‌ای و دست‌کم‌گرفتن توان بازیگران تئاتر در دیگر حوزه‌ها از جمله سینما افزود: «گاهی این نگاه ناعادلانه وجود داشته که بازیگر تئاتر کم‌توقع است و می‌توان با شرایطی نامناسب با او همکاری کرد؛ همین مسئله سبب دلسردی و کناره‌گیری بسیاری از اعضا از پروژه‌های تصویری شده است. ریشه این اشکال در اقدامات فردی، پراکنده و مقطعی گذشته بوده است. راه‌حل ما در هیات‌مدیره جدید این است که این مناسبات را به قواعدی پایدار بدل کنیم؛ از جمله از طریق انعقاد تفاهمنامههای رسمی میان خانه تئاتر با خانه سینما، انجمن دستیاران کارگردان و سایر تشکل‌های مرتبط که متضمن رعایت کامل شأن، دستمزد منصفانه و حقوق مادی و معنوی بازیگران تئاتر باشد تا به‌مرور به یک فرهنگ حرفه‌ای تغییرناپذیر تبدیل شود.»
آویژه ارتقای سواد حقوقی و صنفی اعضا را از دیگر اولویت‌ها دانست و گفت: «بسیاری از اعضا همچنان نسبت به حقوق مشخص خود از صنف یا تکالیف‌شان در قراردادها آگاهی کاملی ندارند. صنف تنها نهادی برای رفع مقطعی نیازها نیست، بلکه باید مرجعی برای روشنگری، نظام‌بخشی و تعیین ضوابط باشد.»
او همچنین با تأکید بر لزوم پرهیز از سازوکارهای فردی و غیرشفاف در معرفی بازیگران به پروژه‌ها تصریح کرد: «هر اقدامی برای معرفی بازیگران یا تعامل با پروژه‌ها باید شفاف، هدفمند و دارای خروجی آماری مستند باشد. اگر فرایندها به‌صورت ساختارمند و ثبت‌شده پیش بروند، هم احترام متقابل و کرامت بازیگر در فرآیند انتخاب و عقد قرارداد تضمین می‌شود و هم می‌توان گزارشی دقیق و قابل دفاع از عملکرد صنف به جامعه تئاتری ارائه داد.»
این عضو هیئت‌مدیره خانه تئاتر با تأکید بر اصلاح آیین‌نامه‌ها افزود: «اصلاح آیین‌نامه عضویت از اولویت‌های ماست. طبق پیشنهاد مطرح شده، ارائه قراردادهای معتبر کاری به عنوان بخشی از رزومه، برای متقاضیان عضویت جدید الزامی خواهد شد. هدف ما این است که با بهره‌گیری از مشاوران حقوقی، مدل قراردادهای استاندارد و عادلانه‌ای را تدوین و ترویج کنیم تا رعایت حقوق بازیگر از یک توصیه اخلاقی به یک عرف الزام‌آور در پروژه‌ها تبدیل شود.»
او درباره جایگاه شورای داوری و حل اختلافات صنفی نیز توضیح داد: «میان شورای داوری انجمن و شورای داوری مرکزی خانه تئاتر تفاوت وجود دارد؛ اما نکته مثبت اینجاست که آرای شورای مرکزی خانه تئاتر به دلیل ارتباطات رسمی با مراجع قضایی، اکنون از وزن حقوقی و ضمانت اجرایی بسیار بالایی برخوردار شده است. ما در این دوره قصد داریم با بازنگری در آیین‌نامه‌های داخلی، بهره‌گیری از ظرفیت پژوهشکده خانه تئاتر و نگاه بهروز، کارآمدی این شورا را بیش از پیش تقویت کنیم.»
آویژه در تبیین چشم‌انداز آینده افزود: «همه کارگروه‌ها موظفند طی دو تا سه هفته آینده، پروپوزال‌های بازنگری‌شده خود را ارائه دهند تا نقشه راه نهایی مشخص شود. مبنای عملکرد ما، ساختارمند کردن روابط است؛ یعنی هرگونه تعامل با سایر خانه‌ها و انجمن‌ها باید در قالب تفاهمنامههای رسمی تعریف شود تا با تغییر هیات‌مدیره‌ها، مسیر فعالیت انجمن دچار توقف یا سلیقه‌گرایی نشود.»
«شب بازیگر» و بازنگری در نحوه انتخاب
در ادامه، برگزاری جشن «شب بازیگر» و نحوه انتخاب بازیگران در این مراسم مورد توجه قرار گرفت.
بهرام ابراهیمی، عضو هیئت مدیره انجمن بازیگران در پاسخ به روند برگزاری «شب بازیگر» و انتخاب بازیگران گفت: «داوری کردن همزمان ده‌ها تئاتر در حال اجرا در تهران، امری دشوار، هزینه‌بر و عملاً غیرممکن است. جشنواره‌های متعددی متولی داوری هستند و کار ما داوری نیست. در دوره جدید، به دنبال برگزاری باکیفیت‌تر این رویداد هستیم و ملاک انتخاب، نه داوری، بلکه لیست‌های پیشنهادی اعضای هیات‌مدیره و بازرسان است. این فرآیند بدون نگاه جنسیتی و با تمرکز بر تعادل در رده‌های سنی صورت می‌گیرد.»
میرطاهری نیز با اشاره به چالش‌های شیوه انتخاب در مقایسه با داوری‌های مرسوم، توضیح داد: «داوری به‌طور کلی کار بسیار دشواری است. ما باید جمع کثیری از اعضا را متقاعد کنیم که برای دیدن اجراها به سالن‌ها بروند و همزمان، زیرساختی برای تعامل با سالن‌ها جهت دریافت بلیط‌های مهمان ایجاد کنیم که خود این موضوع، داستانی بزرگ و پیچیده است. به همین دلیل ما از شیوه‌ای مشابه سال گذشته استفاده کردیم؛ به این صورت که هر یک از اعضا، تعدادی از بازیگرانی که شایسته تقدیر می‌دانستند را پیشنهاد دادند و در نهایت کارگروه همایشها تصمیم‌گیرنده نهایی بود. با این حال، به شخصه بر این باورم، این شیوه هم خالی از حرف و حدیث نیست و شاید تقدیر به این شکل، ایده‌آل نباشد.»
او با تأکید بر شرایط دشوار فعلی گفت: «از نظر من، برگزاری یک جشن سمبلیک که تنها بهانه‌ای برای دور هم جمع شدن باشد، کافی است. در وضعیت فعلی و با توجه به محدودیت‌ها، اینکه اصرار داشته باشیم حتماً از بازیگران تقدیر شود، کار بسیار دشواری است. ما نمی‌توانیم مدل‌هایی مثل اسکار را در اینجا پیاده کنیم؛ چرا که در آنجا دسترسی کامل به فیلم‌ها و سیستم داوری دقیقی وجود دارد، اما اینجا شرایط متفاوت است. همچنین نمی‌توانیم از اعضا بخواهیم که ۵۰ یا ۱۰۰ نمایش را بدون بودجه و امکانات لازم ببینند؛ سالن‌ها نیز نمی‌توانند بلیط‌هایشان را که منبع درآمدی‌شان است، به‌راحتی رایگان در اختیار بگذارند. این سازوکار به قدری پیچیده است که در نهایت احتمال دارد حق کسی ضایع شود؛ به‌ویژه در مورد هنرمندان جوان و پرانرژی که علی‌رغم فعالیت بسیار زیاد و پرشور، بسیاری از آن‌ها دیده نمی‌شوند »
چالش حضور چهره‌های غیرتئاتری روی صحنه
در ادامه مریم رحیمی، در پاسخ به واکنش انجمن بازیگران نسبت به حضور چهره‌های اینستاگرامی و غیرمتخصص به صحنه تئاتر بیان کرد: «تئاتر دارای حرمت و حریم است و هر فردی از هر خاستگاهی که قصد ورود به این عرصه را دارد، موظف است قواعد و شأن حاکم بر این خانه را رعایت کند. هیچ مخالفتی با حضور بازیگران سینما یا حتی خوانندگان بر صحنه تئاتر وجود ندارد؛ مشروط بر آنکه استانداردهای صحنه حفظ شود. اگر یک بازیگر تئاتر دو ماه تمرین می‌کند، خواننده‌ای که می‌خواهد وارد این عرصه شود باید شش ماه تمرینِ بیان و بدن داشته باشد تا حضورش موجب اعتلای تئاتر شود، نه اینکه شاهد انتشار ویدیوهای ضعیف و آسیب به آبروی تئاتر باشیم.»
او ادامه داد: «تداوم حضور افرادی که هیچ پیشینه بازیگری ندارند، نوعی ذائقه‌سازی منفی ایجاد می‌کند. این خطر وجود دارد که مناسبات تجاری به سمتی پیش برود که ادامه‌اش به باوری نادرست ختم شود که اگر چهره اینستاگرامی نباشد، سالن پر نمی‌شود. نظارت بر این ذائقه‌سازی رسالتی است که مستقیماً متوجه اداره‌کل هنرهای نمایشی و معاونت هنری است.»
رحیمی همچنین با اشاره به احیای اهرم قرارداد در صدور مجوز بیان کرد: «در دهه ۸۰، سازوکاری قانونی حاکم بود که تا زمانی که گروه نمایشی با تمامی عوامل و بازیگران قرارداد رسمی نمی‌بست و برگه تسویه‌حساب به امضای بازیگر نمی‌رسید، قسط نهایی تسویه نمی‌شد و مجوز ادامه کار صادر نمی‌گردید. این رویه اکنون به فراموشی سپرده شده و صنف به دنبال احیای این اهرم اجرایی در تفاهم با معاونت هنری است.»
مسعود میرطاهری نیز در ادامه گفت: «در سندیکاهای بین‌المللی، هر فردی حتی غیرعضو، اینفلوئنسر یا سلبریتی برای حضور در یک پروژه ملزم به اخذ مجوز رسمی از سندیکا و پرداخت حق صنفی مشخص برای هر نوبت کاری است. حتی راه‌اندازی یک کافه یا دکه کوچک نیازمند استعلام از صنف مربوطه است؛ اما عرصه تئاتر به دلیل نبود آیین‌نامه‌های مصوب و مرجعیت‌نداشتن حقوقی صنف، رها شده است که در این دوره در تلاش هستیم تا حد امکان سازوکار آن را به انجام برسانیم.»
ضرورت احیای قراردادهای تیپ، بازتعریف عملکرد خانه تئاتر در هم‌افزایی با اداره‌کل هنرهای نمایشی و الگوبرداری از سندیکاهای معتبر جهانی برای احیای اقتدار صنفی از دیگر بحث‌های مطرح شده در این نشست بود.
در پایان، اعضای هیئت مدیره انجمن بازیگران بار دیگر بر لزوم حفظ شأن و جایگاه بازیگران تئاتر تاکید کردند و از ارائه برنامه‌های دقیق‌تر پس از هم‌اندیشی شنبه ۲۵ مهر ساعت ۱۶ تا ۱۹ در خانه تئاتر خبر دادند.
