هشتاد و پنجمین نشست «توکا» (تئاتر و کودک ایران) با موضوع «به‌روزرسانی آموزش دیدن و لزوم آن برای فعالان تئاتر کودک و نوجوان»، روز شنبه ۲۰ تیرماه ۱۴۰۵ در سالن جوانمرد عمارت خانه تئاتر برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی خانه تئاتر، این نشست، سومین جلسه از سلسله نشست‌های «از هم بشنویم» بود که با حضور اعضای انجمن تئاتر کودک و نوجوان و با هدف گفت‌وگو، هم‌اندیشی و بررسی چالش‌ها و ظرفیت‌های این حوزه برگزار شد.

در ابتدای نشست، روشنک کریمی با مرور مباحث مطرح‌شده در دو نشست پیشین، از حاضران خواست دیدگاه‌های خود را درباره دو پرسش اصلی «وضعیت امروز تئاتر کودک و نوجوان چگونه است؟» و «چه چیزهایی کم داریم؟» مطرح کنند. سپس اعضای حاضر به بیان دغدغه‌ها، تجربه‌ها و پیشنهادهای خود پرداختند.

امین حسینی در آغاز سخنان خود بر ضرورت شکل‌گیری فضایی مبتنی بر احترام، امنیت و گفت‌وگوی سازنده میان اعضای انجمن تأکید کرد و انجمن را خانواده‌ای دانست که برای رشد و پویایی، نیازمند تعامل، احترام متقابل و حرکت در مسیر اهداف مشترک است. وی همچنین به برخی مشکلات زیرساختی سالن‌های اجرای تئاتر کودک، از جمله تالار هنر، اشاره کرد.

حسینی در ادامه با طرح «رویای گروهی» اعضا، دو محور اصلی را مورد توجه قرار داد؛ طراحی دوره‌های آموزشی برای خانواده‌ها و مخاطبان تئاتر کودک و نوجوان و همچنین آموزش اعضای انجمن برای تعامل مؤثرتر با والدین. او با اشاره به ضعف زبان بدن در بخشی از آثار نمایشی، بر ضرورت تقویت بیان بدنی بازیگران تأکید کرد.

وی همچنین مخاطب‌شناسی را یکی از ضرورت‌های تولید آثار نمایشی دانست و اظهار کرد هر گروه نمایشی باید پیش از اجرای اثر در هر شهر یا استان، ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی و اقلیمی مخاطبان آن منطقه را بررسی کند. او همچنین نامناسب بودن فضای ورودی بسیاری از سالن‌های نمایش برای کودکان و نوجوانان را از دیگر چالش‌های این حوزه برشمرد.

ضرورت تدوین چارچوب‌های حرفه‌ای برای قراردادهای کاری، افزایش ظرفیت پذیرش نقد در میان فعالان تئاتر کودک و نوجوان، توجه به بازخورد مخاطبان پس از اجرا و به‌روز نگه داشتن دانش حرفه‌ای، از دیگر محورهای سخنان امین حسینی بود.

در ادامه، هانیه حجازی با بیان اینکه تئاتر کودک و نوجوان هنوز به‌عنوان رسانه‌ای اثرگذار به‌درستی معرفی نشده است، ضعف تبلیغات و اطلاع‌رسانی را از مهم‌ترین مشکلات این حوزه دانست. وی تأکید کرد بسیاری از خانواده‌ها از اجراها و محل اجرای آثار باکیفیت اطلاع کافی ندارند و پیشنهاد داد انجمن برای معرفی آثار و توسعه تبلیغات، برنامه‌ریزی مشخصی داشته باشد.

ژاکلین آواره نیز بر اهمیت تنوع گونه‌های نمایشی در تئاتر کودک و نوجوان تأکید کرد و گفت این حوزه باید طیفی از آثار کلاسیک، مدرن و فانتزی را دربرگیرد. او همچنین به موضوع دستمزدهای غیرواقعی میان برخی همکاران اشاره کرد و آن را مانعی در مسیر همکاری‌های حرفه‌ای دانست.

احد عبدی با تأکید بر ضرورت شناخت ویژگی‌های رشدی کودکان و نوجوانان در گروه‌های سنی مختلف، تولید آثار نمایشی را نیازمند شناخت علمی مخاطب دانست و آمادگی خود را برای برگزاری کارگاه‌های آموزشی در حوزه روان‌شناسی رشد و مخاطب‌شناسی اعلام کرد.

دانیال کمانکش نیز با اشاره به تفاوت‌های کودک امروز با نسل‌های گذشته، بر ضرورت به‌روزرسانی دانش و نگرش فعالان این حوزه تأکید کرد و شناخت کودک امروز را پیش‌نیاز تولید آثار اثرگذار دانست.

پویا شش‌پری پیشنهاد کرد اعضایی که برای انتقال تجربه و برگزاری کارگاه‌های آموزشی اعلام آمادگی کرده‌اند، هرچه سریع‌تر فعالیت خود را آغاز کنند تا روند آموزش در انجمن شتاب بیشتری بگیرد.

ملیحه مقیمی نیز با اشاره به اینکه بسیاری از نمایش‌های کودک و نوجوان در عمل برای جلب رضایت والدین تولید می‌شوند، نه کودکان، بر ضرورت بازگشت به مخاطب اصلی این گونه نمایشی تأکید کرد.

سحر صفرپور نیز خواستار آغاز فعالیت‌های آموزشی توسط اعضای متخصص انجمن شد و در عین حال تأکید کرد فضای جلسات نباید به گونه‌ای باشد که این تصور ایجاد شود همه فعالان این حوزه عملکردی ضعیف دارند.

مهدی فرشیدی سپهر با تأکید بر اینکه برای بهبود وضعیت تئاتر کودک و نوجوان، ابتدا باید واقعیت‌های موجود را پذیرفت، بار دیگر بر اهمیت تولید آثار باکیفیت تأکید کرد. وی پیشنهاد داد جلسات آموزشی کوتاه و مستمر در انجمن برگزار شود تا هر عضو، متناسب با تخصص خود، طی نشست‌هایی ۳۰ تا ۶۰ دقیقه‌ای، دانش و تجربه‌های خود را با دیگر اعضا به اشتراک بگذارد. او همچنین بار دیگر به موضوع «کمبود افق دید» که در نشست پیشین مطرح شده بود، به‌عنوان یکی از مسائل قابل تأمل این حوزه اشاره کرد.

به گزارش روابط عمومی خانه تئاتر، میثم یوسفی در یادداشتی نوشت:
سوم تیرماه ۱۳۶۱ بود.
درست همان لحظه‌ای که گریهٔ اولین نوزادِ صبح، سکوت بیمارستان فیروزآبادی را شکست، از دور صدای سوتی بلند شد؛ سوتی کش‌دار، غمگین و آشنا، انگار از دل صد سال پیش می‌آمد.

«هووو… چی‌چی…»

پرستار لبخند زد و گفت: «باز صدای قطاردودیه…»

اما هیچ‌کس نفهمید آن سوت، برای حرکت قطار نبود؛ برای تولد مسافری تازه بود.
اسمش را گذاشتند میثم یوسفی.

هنوز چشم‌هایش دنیا را ندیده بود که پیرمردی با کلاه لبه‌دار، ریش سفید و صورتی پوشیده از دوده، خم شد بالای گهواره و آرام گفت: «بلند شو پسر… رانندهٔ بعدی این قطار تویی.»

سال‌ها بعد فهمیدم آن پیرمرد، رانندهٔ همان قطاردودی شاه‌عبدالعظیم بود؛ قطاری که از روزگار ناصرالدین‌شاه، از وقتی حاج محمدحسن‌خان امین‌الضرب سفارش ساختش را به موسیو بوآتال داده بود، روی همان ریل قدیمی نفس می‌کشید و هیچ‌وقت، حتی وقتی دیگر از حرکت ایستاده بود، از سفر بازنمانده بود.

کودکی من کنار همان ریل‌ها قد کشید.
باغ طوطی، صحن شاه‌عبدالعظیم، بازار قدیمی، کوچه‌های ری، بوی نان سنگک، صدای کبوترها، گنبد طلایی، چشمه علی، آتشکدهٔ ری و گندمزارهایی که باد، خوشه‌هایشان را مثل تماشاگران یک نمایش تکان می‌داد، همه ایستگاه‌های اولین پردهٔ زندگی من بودند.

من هر روز از کنار قطاری رد می‌شدم که دیگر حرکت نمی‌کرد؛ اما هر بار که دستم را روی بدنهٔ زنگ‌زده‌اش می‌گذاشتم، صدای آرامی می‌شنیدم.

«هو هو چی‌چی…هو هو …‌چی چی آماده‌ای؟»

یک روز، بی‌آنکه کسی ببیند، درِ واگن اول باز شد. داخلش بوی کاغذ کهنه می‌آمد.
کتابخانه بود.
قفسه‌ها تا سقف بالا رفته بودند و کتاب‌ها مثل آدم‌ها با هم حرف می‌زدند.

پیرمردی با عینک گرد، دست کودکی ناشنوا را گرفته بود و الفبا را به او یاد می‌داد. آن‌طرف‌تر، مردی لاغر با سبیلی آرام، «ماهی سیاه کوچولو» را از روی میز برداشت و لبخند زد. زنی با روسری سفید، میان قفسه‌ها قدم می‌زد و برای آیندهٔ بچه‌های ایران فرهنگنامه می‌نوشت. مرد دیگری، قصه‌های کهن را برای کودکان دوباره روایت می‌کرد تا زبان مادربزرگ‌ها فراموش نشود.

قطار آرام گفت: «اگر این آدم‌ها نبودند، خیلی از قصه‌های کودکی‌ات هیچ‌وقت به دنیا نمی‌آمدند.»

واگن بعدی را که باز کردم، صدای خنده آمد.
«شهر… شهر فرنگه… شهر از همه رنگه…»
پیرمرد شهرفرنگ‌چی دستهٔ جعبه را چرخاند.
چشمم را که به سوراخ کوچک چسباندم، ناگهان همه‌چیز جان گرفت.

من، میان کوچه‌های دههٔ شصت، همراه بچه‌هایی بودم که الک‌دولک بازی می‌کردند، هفت‌سنگ می‌چیدند، گرگم‌به‌هوا می‌دویدند، قایم‌باشک می‌رفتند و با یک توپ پلاستیکی، تمام دنیا را فتح می‌کردند.
هیچ‌کس موبایل نداشت.
اما همه، یکدیگر را داشتند.

قطار از کنار ایستگاه لاله‌زار گذشت.
پنجره را که باز کردم، بوی صحنه آمد.
نور پروژکتورها روی صورت بازیگرها افتاده بود. سیاه‌بازی، پرده‌خوانی، خیمه‌شب‌بازی، نمایش‌های شادی‌آور، همه کنار هم زنده بودند. کمی آن‌طرف‌تر، سالن دیگری روشن شد؛ بازیگرانی برای کودکان تمرین می‌کردند. انگار تمام کسانی که عمرشان را صرف لبخند بچه‌های این سرزمین کرده بودند، در یک واگن دور هم جمع شده بودند. یکی عروسک‌ها را جان می‌داد، یکی قصه می‌نوشت، یکی نمایش کارگردانی می‌کرد و یکی فقط بلد بود با یک لبخند، ترس کودک را از تاریکی بگیرد.

قطار گفت: «تئاتر، خانه‌ای است که هر بار چراغش روشن می‌شود، کودکی دوباره متولد می‌شود.»

از تونلی تاریک گذشتیم.پروژکتور قطار دودی همچون نور آپارات بر دیواره تاریک تونل نوری تاباند و همچون پرده سینما پارادیزو شخصیت های گربه آوازه خان و بچه های مدرسه پیرمردها و خورخور دزد عروسکها و بچه های مدرسه موشها همگی از دل پرده به سمت من آمدند و در ادامه مسیر تونل تلویزیون‌های قدیمی روی دیوار واگن روشن شدند.

خانهٔ مادربزرگه…
شهر موش‌ها…
بامزی…
کلاه‌قرمزی…
قصه‌هایی که با آن‌ها بزرگ شده بودم، یکی‌یکی از قاب تلویزیون بیرون آمدند و کنارم نشستند؛ انگار سال‌ها منتظر بودند دوباره دیده شوند.

قطار دیگر از ری گذشته بود.
هرچه جلوتر می‌رفتیم، واگن‌ها هم عوض می‌شدند.
کتابخانهٔ چوبی، آرام‌آرام تبدیل شد به کتابخانه‌ای شیشه‌ای؛ کتاب‌ها با لمس یک صفحه باز می‌شدند. دفتر مشق جایش را به تبلت داد، دوربین عکاسخانه به تلفن همراه تبدیل شد، نوار کاست به فایل صوتی و قصه‌ها از روی کاغذ، به صفحه‌های نورانی کوچ کردند.
اما صدای قطار همان بود.

«هو هو …چی‌چی…هو هو …چی چی»

ناگهان صدای دیگری بلند شد.
صدای آژیر.
بعد انفجار.
بعد سکوت.
قطار آه کشید.
گفت: «تو با صدای توپ به دنیا آمدی؛ اما فقط صدای جشن را نشنیدی. صدای جنگ را هم شنیدی. هشت سال کودکی‌ات با آژیر گذشت. بعد سال‌های دیگری آمد؛ هر دهه، صدای خودش را داشت. گاهی صدای شادی، گاهی صدای اعتراض، گاهی صدای انفجار. اما ریل هیچ‌وقت نایستاد.»
از پنجره بیرون را نگاه کردم.
شمس‌العماره دور شد.
لاله‌زار پشت سر ماند.
ری کوچک‌تر شد.
تهران بزرگ‌تر شد.
و شمیران، آرام‌آرام از میان درختان پیدا شد.

قطار ایستاد.
راننده، همان پیرمرد دودگرفته، کلاهش را برداشت و آن را روی سرم گذاشت.

گفت: «حالا نوبت توست.»
پرسیدم: «یعنی باید قطار را برانم؟»
لبخند زد.
«نه…
قطار همیشه راهش را بلد بوده. تو فقط باید قصهٔ مسافرهایش را تعریف کنی؛ قصهٔ بچه‌هایی که با بازی بزرگ شدند، با کتاب رؤیا دیدند، با تئاتر خیال کردند، با جنگ ترسیدند، با صلح خندیدند و هنوز، با وجود همهٔ این سال‌ها، هر وقت صدای “هوهو …چی‌چی” را می‌شنوند، دلشان می‌خواهد دوباره سوار همان قطاردودی شاه‌عبدالعظیم شوند.»

من از واگن پایین آمدم.
قطار آرام به سمت افق شمیران حرکت کرد.
دودش در آسمان پیچید و کم‌کم شبیه پردهٔ یک شهرفرنگ شد.
پیش از آنکه از چشمم ناپدید شود، فقط یک جمله از دل دودها شنیدم:

«زندگی، رسیدن به آخر خط نیست؛ قصه‌ای است که میان دو ایستگاه، برای کودکان این سرزمین روایت می‌شود.»

دلنوشته ای از میثم یوسفی تیرماه ۱۴۰۵.

سیدصادق پژمان، مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، در نشست صمیمانه با مدیرعامل و اعضای هیات‌مدیره خانه تئاتر، با تأکید بر نقش هنرهای نمایشی در توسعه کشور، گفت :یکی از شاخص‌های مهم توسعه‌یافتگی، زمینه هنرهای نمایشی است و این وظیفه صنف تئاتر است که جایگاه ما را نسبت به کشورهای در حال توسعه و حتی رقبای منطقه‌ای نشان دهد.
به گزارش روابط عمومی خانه تئاتر از موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، پژمان با اشاره به حضور پررنگ ایران در جشنواره‌های بین‌المللی و استقبال کشورها برای تعامل با تئاتر ایران، تأکید کرد: این حوزه در جهان صاحب امضا است، هرچند برخی کشورها زیرساخت دارند اما در تولید آثار اثرگذار بین‌المللی ناکام بوده‌اند.

وی مأموریت جدید مؤسسه را حمایت از کسب‌وکارهای فرهنگی و هنری در قالب توسعه صنایع خلاق خواند و افزود: از ۱۲ عنوان سهم صنایع خلاق در جهان، حداقل ۷ عنوان در مأموریت وزارت ارشاد است و مؤسسه در پنج محور توانمندسازی، صادرات،فرهنگی، توسعه فضای کالبدی، استعدادیابی جوانان، تأمین مالی کسب‌وکارهای فرهنگی و کمک به هزینه‌کرد فرهنگی مخاطب، در خدمت جامعه هنرهای نمایشی است.

مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، تجربه کشورهای پیشرو مانند انگلستان را نشان‌دهنده موفقیت در ادغام تئاتر با اقتصاد، صنایع خلاق و نظام تأمین مالی ترکیبی دولتی-خصوصی دانست و گفت: این رویکرد در راهبردهای جدید مؤسسه دنبال می‌شود.

پژمان تئاتر را فراتر از هنر، نقشی کلیدی در تربیت سرمایه انسانی با مهارت‌هایی چون خلاقیت، کار تیمی و تفکر انتقادی دانست و بر اتصال تئاتر به سینما، تلویزیون و تبلیغات برای افزایش بهره‌وری و تنوع درآمدی تأکید کرد.
وی با اشاره به رابطه دوسویه تئاتر و توسعه اقتصادی، از کاهش شدید هزینه فرهنگی خانوارها ابراز نگرانی کرد و گفت :بر اساس پیمایش سال ۹۶، هزینه فرهنگی هر خانوار سالانه ۲۵ میلیون تومان بوده که در سال ۱۴۰۲ به ۱۴ میلیون تومان رسیده و خرید بلیت تئاتر برای خانوار با درآمد متوسط دشوار شده است، در حالی که تعداد نمایش‌های روی صحنه در ایران از میانگین جهانی بالاتر است.

پژمان یکی از راهکارها را خرید اعتباری محصولات فرهنگی با همکاری بانک ملت به ارزش حدود ۱.۵ همت دانست، اما از نبود یک مارکت‌پلیس متمرکز برای خرید بلیت تئاتر، کنسرت و سینما را به عنوان چالش اصلی نام برد.

پژمان در پایان با ابراز امیدواری از روند افزایش سالن‌های تئاتر با سرمایه‌گذاری خصوصی، گفت: هم مخاطب، هم ظرفیت و هم سرمایه‌گذار وجود دارد و امیدوار است با رفع اختلالات کسب‌وکارهای فرهنگی، شاهد رونق دوباره این حوزه باشیم.
همچنین در این دیدار مدیرعامل و اعضای هیات مدیره مرکزی خانه تئاتر، با اشاره به مسیر طی شده این خانه تا به امروز، درباره ساز و کار فعالیت های خانه تئاتر توضیحاتی را ارائه کردند.
در این دیدار همچنین راهکارهای گسترش همکاری میان طرفین بررسی شد.

محمد بهرامی، مجید قناد، مریم رحیمی، علی گودینی از اعضای هیات مدیره مرکزی، علی گیلوری مدیرعامل و مهدی قلعه بازرس خانه تئاتر در این دیدار حضور داشتند.