نخستین پیشنشست دومین همایش ملی نمایشنامهپژوهی با عنوان «روشهای پژوهش در ادبیات نمایشی» با حضور محمدحسین ناصربخت و عرفان ناظر در خانه تئاتر برگزار شد؛ نشستی که در آن بر ضرورت تقویت کیفیت پژوهشهای تئاتری، بازنگری در شیوههای تاریخنگاری نمایش در ایران و توجه دقیقتر به سیر شکلگیری ادبیات نمایشی کشور تأکید شد.
به گزارش روابطعمومی خانه تئاتر، نخستین پیشنشست دومین همایش ملی نمایشنامهپژوهی به همت کانون نمایشنامهنویسان و مترجمان خانه تئاتر با حضور جمعی از پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان حوزه تئاتر در سالن کنفرانس خانه تئاتر برگزار شد.
در ابتدای این نشست، رامتین شهبازی، دبیر علمی دومین همایش ملی نمایشنامهپژوهی، با اشاره به سابقه برگزاری این رویداد گفت: نخستین دوره این همایش در سالهای شیوع کرونا برگزار شد و با وجود محدودیتهای آن دوره، استقبال پژوهشگران از آن قابل توجه بود و مجموعه مقالات آن نیز در قالب کتاب منتشر شد.
وی افزود: در فاصله برگزاری دوره نخست تا امروز، پژوهشگران حوزه نمایشنامهپژوهی همچنان در حال فعالیت بودند، اما محدودیتهای ناشی از شرایط اجتماعی امکان برگزاری گسترده نشستها را فراهم نکرد. اکنون در آستانه دوره دوم، برنامهریزی شده است که سه تا چهار پیشنشست تخصصی برگزار شود تا زمینه گفتوگو و تبادل نظر میان پژوهشگران و دانشجویان فراهم شود.
شهبازی با اشاره به موضوع نخستین نشست اظهار کرد: هدف از برگزاری این جلسات، آشنایی پژوهشگران جوان با مباحث تازه حوزه نمایشنامهپژوهی است و در این مسیر تلاش کردهایم از حضور استادان برجسته این حوزه بهره بگیریم.
در ادامه، محمدحسین ناصربخت، دانشیار دانشگاه هنر ایران و دانشگاه بینالمللی سوره، در سخنانی با عنوان «پژوهش در ادبیات نمایشی معاصر؛ آسیبها و راهکارها» به بررسی روند تاریخی پژوهشهای تئاتری در ایران پرداخت.
ناصربخت با تأکید بر اهمیت ارتقای کیفیت پژوهش در حوزه تئاتر گفت: مسئله اصلی امروز، افزایش کیفیت پژوهشهاست تا بتوانیم مطالعات تئاتری را در کشور به جایگاه مطلوبتری برسانیم.
وی با مرور پیشینه پژوهشهای نمایشی در ایران بیان کرد: از زمانی که تئاتر به مفهوم اروپایی آن وارد ایران شد، تلاشهایی برای شناخت این پدیده جدید آغاز شد. این ورود بیشتر با هدف ایجاد یک نهاد اجتماعی جدید صورت گرفت و به معنای نبود نمایش در ایران پیش از آن نبود؛ چراکه نمایشهای ایرانی و سنتهای نمایشی پیش از ورود تئاتر مدرن نیز وجود داشتهاند.
این پژوهشگر ادامه داد: در دوره مشروطه، روزنامهها و نشریات به موضوع تئاتر پرداختند و بیشتر کارکردهای اجتماعی و سیاسی این هنر مورد توجه قرار گرفت. در دوره پهلوی اول و دهه ۲۰ نیز مقالات، ترجمهها و سخنرانیهایی درباره تئاتر منتشر شد که بخشی از اسناد مهم تاریخ پژوهش تئاتر ایران به شمار میآیند.
ناصربخت با اشاره به نقش برخی پژوهشهای بنیادین در شناخت نمایش ایرانی گفت: آثاری مانند پژوهش مجید رضوانی درباره نمایش خنیا، بعدها مورد توجه پژوهشگران دیگری از جمله بهرام بیضایی قرار گرفت و به عنوان یکی از منابع مهم در بررسی پیشینه نمایش در ایران شناخته شد.
وی همچنین به شکلگیری جریانهای جدیتر پژوهش تئاتری در دهههای ۴۰ و ۵۰ اشاره کرد و گفت: در این دوره با شکلگیری نشریاتی مانند «مجله نمایش» و «فصلنامه تئاتر»، پژوهش، نقد و ترجمه در کنار هم رشد یافتند و زمینه برای حضور پژوهشگران تازه در حوزه تئاتر فراهم شد.
این استاد دانشگاه افزود: در کنار فعالیتهای مطبوعاتی، شکلگیری دانشکدههای تئاتری، ایجاد آرشیوهای تخصصی و فعالیتهای اداره هنرهای دراماتیک نیز نقش مهمی در ثبت و حفظ اسناد تاریخی تئاتر ایران داشتند.
در بخش دوم نشست، عرفان ناظر، استادیار پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران، با موضوع «تاریخ مفهوم و ادبیات نمایشی در ایران» به بررسی شیوههای تاریخنگاری تئاتر پرداخت.
ناظر با اشاره به ضرورت انتخاب روش مناسب برای مطالعه تاریخ ادبیات نمایشی ایران اظهار کرد: پیش از هر پژوهش تاریخی باید مشخص کنیم چه درکی از تاریخ داریم و با چه روشی میخواهیم یک پدیده نمایشی را بررسی کنیم.
وی افزود: در تاریخنگاری تئاتر ایران، شیوههایی مانند جستوجوی ریشههای این پدیده، تاریخنگاری سنتی مبتنی بر توصیف و تحلیل اسناد و همچنین رویکردهای اجتماعی و نظری مورد استفاده قرار گرفتهاند؛ اما مسئله مهم این است که پژوهشگر باید بتواند جایگاه هر اثر و جریان را در بستر تاریخی خود بررسی کند.
این پژوهشگر تأکید کرد: برای شناخت دقیق ادبیات نمایشی ایران باید مسیر شکلگیری و تحول این پدیده را مرحله به مرحله دنبال کنیم و از پیشفرضهایی که مانع فهم تاریخی میشوند فاصله بگیریم.
ناظر با اشاره به نمونههایی از تاریخ نمایشنامهنویسی ایران گفت: گاهی در بررسی ادبیات نمایشی، میان مفاهیمی مانند تجدد و ضدتجدد تناقضهایی دیده میشود که تنها با مطالعه روند تاریخی شکلگیری آثار میتوان آنها را درک کرد.
وی ادامه داد: فهم جایگاه نمایشنامهنویسان و جریانهای مختلف فکری در تاریخ تئاتر ایران نیازمند بررسی شرایط اجتماعی، فرهنگی و تاریخی هر دوره است و نمیتوان آثار را جدا از بستر تولیدشان تحلیل کرد.
نخستین پیشنشست دومین همایش ملی نمایشنامهپژوهی با هدف بررسی روشهای پژوهش در ادبیات نمایشی برگزار شد و سلسله نشستهای تخصصی این همایش در هفتههای آینده نیز ادامه خواهد داشت.
دومین همایش ملی نمایشنامهپژوهی به همت کانون نمایشنامهنویسان و مترجمان خانه تئاتر، با دبیری علمی رامتین شهبازی و همراهی مجموعهای از نهادهای فرهنگی و دانشگاهی، آذرماه ۱۴۰۵ در تهران برگزار خواهد شد.
