آیین رونمایی پنجکتاب نمایشنامهی کودک و نوجوان به قلم بهزاد صدیقی توسط انتشارات بوی کاغذ و واحد فنآور افرامانا با حضور و سخنرانی مجید قناد (تهیهکننده، کارگردان، مجری و استاد دانشگاه)، شهرام کرمی (نمایشنامهنویس، کارگردان تئاتر و استاد دانشگاه)، دکتراحمد رمضانی (مدیر نشر بوی کاغذ)، علی محمدرحیمی (نمایشنامهنویس، کارگردان و بازیگر) و نویسندهی این آثار عصر روز یکشنبه هفدهم خردادماه ۱۴۰۵ در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی خانه تئاتر از واحد فنآور افرامانا، در این آیین که عصر روز یادشده در سالن استاد ذوالفقاری این فرهنگسرا و با اجرا و میزبانی حامد عزیزی (نویسنده، کارگردان و مستندساز) برگزار شد، در ابتدا با حضور این هنرمندان و سخنرانان از پنج جلد نمایشنامهی به پرندگان شلیک نکنیم، تاج شکلاتی، خواب تمساح، داستان یک خر و لبهی چاقو با حضور نویسندهی این آثار، مجید قناد، شهرام کرمی، دکتر احمد رمضانی و علی محمدرحیمی و با اجرا و میزبانی حامد عزیزی رونمایی شد و سپس هر یک از مهمانان دربارهی این آثار و نمایشنامهنویسی کودک و نوجوان به ایراد سخن پرداختند.
بر اساس این گزارش در ابتدا مجید قناد (تهیهکننده، کارگردان، مجری و استاد دانشگاه)، با اشاره به وضعیت تولید و نگارش نمایشنامهنویسی کودک و نوجوان، در خصوص پنج نمایشنامهی منتشرشدهی بهزاد صدیقی گفت: در نمایشنامههای منتشرشدهی ایشان چقدر خوب مسائل و نکات آموزشی را برای مخاطب کودک و نوجوان مطرح کردند. کودکان ما از این کتابها نکات بسیاری را یاد میگیرند، چنانکه پیش از این ما از چنین کتابهایی یادگرفته بودیم.
قناد در ادامه به نمایشهای بیکلام اشاره کرد و دربارهی تولید برنامهی مسابقهی از مدرسه تا مدرسه در دههی هفتاد گفت: در این مسابقه از دو گروه شرکتکننده، طبیعتاً در نهایت یکی پیروز و برنده میشد و دیگری بازنده میشد و شکست میخورد. در این برنامه متوجه شدیم بچههایی که بازنده میشوند، قدرت پذیرش شکست را ندارند. به نظرم در این خصوص آثار کودک و نوجوان خیلی میتواند فرهنگسازی کنند.
در بخش دیگری از این آیین، بهزاد صدیقی، نمایشنامهنویس، کارگردان، استاد دانشگاه و نویسندهی این پنج نمایشنامهی منتشرشده، ضمن تشکر از زحمات انتشارات بوی کاغذ بابت انتشار نمایشنامههای کودک و نوجوان خود در این موسسهی انتشاراتی که با سعهی صدر در این عرصه تلاش میکنند و نیز اعلام سپاس خود از همکاریهای مجدانه و صمیمانهی فرهنگسرای ارسباران در برگزاری این آیین، دربارهی نگارش و چاپ این پنج نمایشنامه گفت: از آنجا که دغدغهی نمایشنامهنویسی برای بزرگسالان از دغدغههای همیشهگیام بوده، نوشتن نمایشنامه برای کودکان و نوجوانان نیز از دیگر دغدغدمندیهای تئاتری و فرهنگیام است و جزو تجربههای لذتبخشم به حساب میآید. برای نوشتن برخی از این نمایشنامههای منتشرشده که اکنون از طریق بازار کتاب، در دسترس علاقهمندان تئاتر کودک و گروههای نمایشی قرار گرفته، به فراخور موضوع و موقعیتهای نمایشی، از اشعار کودکانه استفاده کردم که زحمت سرودن این اشعار بر عهدهی علی محمدرحیمی بوده و به نظرم به جذابیت این چند اثر کمک کرده است.
این نمایشنامهنویس و کارگردان تئاتر همچنین یادآور شد: تجربهی نمایشنامهنویسی کودک و نوجوان در فعالیتهای نمایشنامهنویسیام ادامه دارد و علاوه بر اینها چند اثر دیگر برای چاپ و نشر اجرا آماده دارم. امیدوارم بهزودی این نمایشنامهها در دسترس کارگردانان تئاتر کودک و نوجوان قرار گیرد؛ چون چنانکه میدانیم تا نمایشنامهها به مرحلهی تولید و اجرای صحنه نرسند، به تکمیل و تکامل هم دست پیدا نمیکنند.
وی همچنین در ادامهی سخنان خود با اشاره به اینکه حمایت از تولید، چاپ، انتشار و اجرا وظیفهی مسئولان فرهنگیهنری و سیاستگذاران این امور است، گفت: در همهجای دنیا حمایت از تولیدات محصولات فرهنگی را مسئولان فرهنگی و به خصوص شهرداریها انجام میدهند و برای مخاطبان کودک و نوجوان ارزش بسیاری قائل میشوند. در اینجا هم ما به حمایت مجدانه و مستمر مدیران و تصمسازان امور فرهنگی و هنری برای تولید تئاتر کودک و نوجوان نیاز داریم.
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود اضافه کرد: پیش از انتشار این آثار در چند سال گذشته چند کارگردان تئاتر کودک و نوجوان تقاضای نمایشنامهی این گروه سنی را کرده بودند، اما با آمادهسازیها و بازنویسیهای مکرر و نهایی برای چاپ و انتشار و اجرا، این کار به تعویق افتاد که حالا این آثار را در اختیارشان قرار میدهم؛ امیدوارم شرایطی فراهم شود تا در سال جاری یکی از این پنج نمایشنامهی منتشرشده را به روی صحنه ببرم.
شهرام کرمی (نویسنده و کارگردان و مدرس دانشگاه) یکی دیگر از سخنرانان این آیین رونمایی، در بخش نخست سخنان خود با اشاره به تاریخچهی نمایشنامهنویسی کودکان و نوجوانان در ایران و جهان گفت: نخستین نمایش کودک و نوجوان در ایران توسط باغچهبان در سال 1298 اجرا شد و این تاریخ آغاز رسمی تئاتر ویژهی بچهها در کشور ما حساب میشود. به فاصله کمی از آغاز رسمی تئاتر ویژهی کودک و نوجوان در جهان که با اجرای نمایش «پیتر پن» در سال 1904 میلادی در انگلستان جنبهی عمومی پیدا کرد، این موج در کشور ما هم شکل گرفت. وی همچنین با بیان اینکه تاریخ چاپ نخستین نمایشنامهی ویژهی کودک و نوجوان در ایران به سال 1307 برمیگردد که نمایشنامهی «خانم خزوک» زندهیاد باغچهبان در شیراز منتشر شد. بعد از این تاریخ روند چاپ نمایشنامههای خارجی تا زمان جریان فعال تئاتر کودک و نوجوان در دههی چهل و پنجاه تداوم داشت.
این نویسنده و کارگردان دربارهی ویژهگیهای پنج نمایشنامهی تازه منتشرشده از آثار بهزاد صدیقی در انتشارات بوی کاغذ گفت: با خواندن این پنج نمایشنامه چند نکته به نظرم رسید که در اینجا مطرح میکنم. نخستین نکته دربارهی این آثار تنوع موضوعی آنهاست که در هر کدام مفاهیم و مضامین گوناگونی به زبان ساده برای بچهها نوشته شده است. دومین ویژگی برخی از این آثار نگاه اقتباسی است و نویسنده از ادبیات کهن ایرانی مثل مرزبان نامه و دو داستان معروف غیرایرانی وام گرفته است. در اینجا لازم است اشاره کنم برخلاف اینکه بعضیها فکر میکنند اقتباس و بازخوانی از آثار ادبی کار چندان خلاقهای نیست، معتقدم اقتباس از آثار شاخص برای نمایشنامهنویسی به غنای نمایشنامهها میافزاید و اقتباس در آثار ادبیات نمایشی جهان، سابقهی طولانی داشته و متداول بوده چنانکه تعداد زیادی از آثار نویسندههای بزرگ همچون شکسپیر و برشت اقتباسی بوده و در ادبیات نمایشی ماندگار شدهاند. در نمایشنامهی «داستان یک خر» نوشتهی بهزاد صدیقی این نویسنده با بهره گرفتن از حکایتی از «مرزباننامه» و شیوهی روایی نمایش ایرانی به خصوص نقالی، اثری اقتباسی و نمایشی نوشته است.
شهرام کرمی با یادآوری این مسئله که وظیفهی ذاتی هنرمند است که به آثار ادبی و فرهنگ کشورش توجه کند، دربارهی ویژگی دیگر مجموعه نمایشنامههای بهزاد صدیقی گفت: این نویسنده در هر کدام از این آثار، گروه سنی مخاطب خود را تعیین کرده که کدامیک از این آثار ویژهی کودک یا ویژهی نوجوان است و در اصل به تقسیمبندی ویژه نمایشنامهها برای مخاطبان خاص توجه داشته و این موضوع مهم است. به عنوان نمونه نمایشنامهی لبهی چاقو برای مخاطب نوجوان نوشته شده و این موضوع قابل توجه است که نویسنده در این نمایشنامه به مسئلهی قتل و خشونت و ذهنیت نوجوان در این کار میپردازد که توجه به این موضوع و مسائل لازم بوده و قابل توجه است.
این کارگردان و استاد دانشگاه در خصوص دیگر ویژگیهای این نمایشنامهها گفت: ویژگی سوم که در این مجموعه نمایشنامهها دیدم، زبان سادهی آثار است و هر نمایشنامه زبان مختص مخاطب خود را دارد. همچنین از دیگر ویژگیهای این نمایشنامهها میتوانم به مضامین و موضوعات آنها اشاره کنم که در همهی آنها مفاهیم اخلاقی و انسانی به زبان نمایشی و هنری به مخاطب کودک و نوجوان انتقال داده میشود.
این نمایشنامهنویس در پایان سخنان خود در خصوص نوع چاپ نمایشنامه به موضوع تصویرگری نمایشنامههای کودک و نوجوان در جذب مخاطب اشاره کرد. او گفت: به نظرم برای انتشار نمایشنامههای کودک و نوجوان، تصویرگری میتواند مثل کتابهای داستان کودک و نوجوان در جذب مخاطب خیلی تأثیرگذار باشد. نمایشنامه در شکل ادبی که برای اجرا نوشته میشود، مخاطب ویژهی خود را دارد و به شکل فنی نوشته میشود که برای خیلی از عامهی مردم خوانش آن خاص و محدود است. اما در دوره و زمان ما خواندن نمایشنامه علاوه بر اهل فن و ادبیات در بین گروههای مختلف رواج پیدا کرده و میتوان بچهها را به خواندن نمایشنامه تشویق کرد. تصویرسازی مطابق متن نمایشنامه یک روش مناسب برای تخیل و جذب بچهها به خواندن نمایشنامه است که پیشنهاد میدهم با وجود تجربههای موفق توسط انتشارات بوی کاغذ دنبال شود که برای نمایشنامههای این دو گروه سنی خیلی میتواند مخاطبان بیشتری را جذب کند. پیشنهادم به انتشارات بوی کاغذ این است که از زمانی که حامی انتشار آثار نمایشنامهنویسان کودک و نوجوان شده، نقش و اهمیت تصویرسازی این دسته از کتابها را نادیده نگیرد و بیش از پیش به آن اهمیت بدهد.
علی محمدرحیمی (نمایشنامهنویس، کارگردان و بازیگر) به عنوان سخنران پایانی آیین رونمایی این پنج نمایشنامهی منتشر شده با اشاره به این نکته که این یک مسئلهی جدی است محصولات فرهنگی برای کودکان توسط بزرگسالان تولید میشود و از آن مهمتر این است که بزرگترها تا چه اندازه میتوانند به کودکان نزدیک شوند، گفت: پُرواضح است که در رابطهی تولید آثار فرهنگی کودکان و نوجوانان با این گروه مخاطبان، هر چه این فاصله کمتر باشد، بیگمان حرفهای بزرگترها شنیدهتر خواهد بود به گوش کودکان. به نظرم در این بزنگاه، ابزاری دقیق و نافذ، لازم است تا این درهی عمیق و دور را نزدیک و کمعمق کند.
این نویسنده و کارگردان تئاتر گفت: در دنیای تئاتر و در حوزهی کودکان، به غیر از آگاهی فنی برای اجرای نمایشنامهها، ابزاردیگری ما را به مقصود، نزدیکتر و دنیای ما را به دنیای کودکان نزدیک میکند، آنگونه که صدای بزرگسالان را از درون شیپور تولیدات فرهنگی، به گوش کودکان در دنیای بزرگشان میرساند. معتقدم یکی از این ابزارهای بیان، دیالوگ یا مونولوگ یا سولیلوگ در قالب شعر در نمایشنامه است. و اگر به این امر قائل باشیم، لزوم وجود شعر یا حتی دیالوگهای ریتمیک، نیازی پرثمر و کارآمد در نمایش نامهنویسی و تئاتر کودک و نوجوان خواهد بود.
این نمایشنامهنویس همچنین یادآور شد: در پنج نمایشنامهای که بهزاد صدیقی در دنیای درام و اینبار در دنیای درام کودکان به چاپ رسانده، ایشان تلاش میکند با بیانی ساده و بیتکلف و به دور از پندنامههای آشفتهی مرسوم، گفتوگویی صمیمی با کودکان و نوجوانان بر روی صحنه داشته باشد.
وی در پایان سخنان خود دربارهی زبان این نمایشنامهها گفت: در این آثار تمرکز بر شیوایی کلمات و نرمی جملات تا جایی پیش رفته که گهگاه جملات از دیالوگِ مسلکی فاصله گرفته و به جروبحثهای نوجوانی در کوچه و خیابان یا دردِ دلهای کودکان در بازیهای کودکانه نزدیک میشود و جالبتر اینکه شأن اجرایی نمایشنامه را هم به مثابه یک مانیفست حفظ میکند. مثلن در نمایشنامههای داستان یک خر و تاج شکلاتی، استفاده از شعر به فراخور سنّ مخاطب و در جایگاه مناسب و استفادهی کمی مناسبتر، نمایشنامهها را حتا در هنگام خوانش به اثری تصویرساز برای کودکان تبدیل میکند.
این گزارش در پایان میافزاید: برخی ازشرکتکنندگان در پایان این آیین به ارایهی نظرات و پیشنهادات خود در خصوص نحوهی حمایت از نمایشنامههای منتشر و تولیدشده پرداختند و هما جدیکار (کارگردان و استاد دانشگاه) با ابراز خوشحالی از منتشر شدن پنج نمایشنامهی کودک و نوجوان این نویسنده گفت: برای نخستین بار میبینم که نمایشنامهنویسی همچون جناب بهزاد صدیقی بعد از تجربههای بسیار در نمایشنامهنویسی، چندین نمایشنامهی کودک و نوجوان را نوشته و به طور همزمان پنج اثرش را برای مخاطب این گروه سنی و تئاتر کودک و نوجوان منتشر کرده؛ به سهم خودم از ایشان سپاسگزاری میکنم. کاش سایر نمایشنامهنویسان بزرگسال هم برای تئاتر کودک و نوجوان نمایشنامه بنویسند و در این عرصه همت کنند تا به غنای تئاتر این گروه سنی اضافه شود.
لازم به یادآوری است در آیین رونمایی پنجکتاب نمایشنامهی کودک و نوجوان که با استقبال هنرمندان و علاقهمندان برگزار شد، هنرمندان و اندیشمندانی همچون هما جدیکار، اختر تاجیک، پریزاد سیف، حامد عزیزی، داریوش رعیت، بهنام صدیقی، ناصر آویژه، علیرضا قانونی، شهرام صارمی، ابراهیم حسینی، احمد تیموری، میثم یوسفی، حامد زارعان، علیرضا ترمان، دکتر حمید اسکندری، رامین فناییان، سعید اللهوردی، بهنام جعفری، مهدی اکبری، سعید اسکندری و … حضور داشتند.
با این حال، چراغ «ویلا» خاموش نشد. به باور من، تئاتر در دل بحرانها نه تنها متوقف نمیشود، بلکه شکل تازهای از زیستن پیدا میکند. بسیاری از آثار مهم نمایشی جهان نیز در دل جنگها و پساجنگها متولد شدهاند؛ از برشت و سارتر تا کامو و دیگران.