حفظ تماشاخانه سنگلج یک وظیفه ملی است

محمدحسین ناصربخت

 در هجدهم مهر ۱۳۴۴، هم‌زمان با برگزاری نخستین جشنواره نمایش‌های ایرانی، تماشاخانه‌ای در محلِه قدیمی سنگلج تهران و ضلع جنوب غربی پارک شهر افتتاح شد که امروز با نام تماشاخانه سنگلج شناخته می‌شود.

این تماشاخانه‌، از همان ابتدای فعالیت، شاهد اجرای مهم‌ترین نمایش‌های ایرانیِ تاریخ تئاتر کشورمان بوده و برجسته‌ترین هنرمندان این عرصه را میزبانی کرده است که در تاریخ دوم آذر سال ۱۳۸۸ با شماره ۲۷۴۶۹، به ثبت ملی نیز رسیده است.

باعث افسوس و دریغ است که تماشاخانه ملی و تاریخی سنگلج، اکنون به سبب تخریب ساختمان هم‌جوار خود که در اختیار شهرداری تهران است، در خطر آسیب و ویرانی جدی قرار گرفته است.

این تخریب و ویرانی درحالی روی می‌دهد که پیش از این با وعده گسترش و توسعه تماشاخانه سنگلج، قرار بوده ساختمان مجاور، توسط مسئولان شهرداری تهران، به هنرمندان تئاتر که سال‌ها در عرصه نمایش ایرانی تلاش کرده‌ و در حفظ فرهنگ و هنر این خام کوشیده‌اند، هدیه داده شود.

تماشاخانه سنگلج که از همان روزهای گشایش و فعالیت تاکنون یکی از مناسب‌ترین تالارهای نمایشی ایران برای اجرا به شمار می‌آید، تنها یک سالن تئاتر از خیل ده‌ها تالار دولتی و خصوصی در شهر تهران نیست، بلکه پیوندی تنگاتنگ با ادبیات نمایشی کشورمان و میراث کهن نمایشی ایرانیان داشته است و دارد. این تماشاخانه که بارها به بهانه‌های گوناگون، از جشنواره تئاتر شهرستان‌ها گرفته تا جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آیینی و سنتی، میزبان آثار هنرمندانی از تمامی نقاط میهن بوده است، حافظه تئاتر ایرانی کشور محسوب می‌شود.

حفظ این تماشاخانه یک وظیفه ملی است و همت تمامی هنرمندان عرصه نمایش، سازمان‌ها و تشکل‌های فرهنگی و هنری و به‌ویژه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به عنوان متولی اصلی حفاظت از میراث فرهنگی، هنری، مادی و معنوی ایرانیان را طلب می‌کند.

تماشاخانه سنگلج را دریابیم، تماشاخانه سنگلج میراث ملی ایرانیان است!

منبع: ایران تئاتر

هر ساخت و سازی در مجاورت سنگلج باید مجوز ارشاد و میراث فرهنگی داشته باشد

مدیر کل هنرهای نمایشی با تشریح پیگیری‌هایی که در زمینه ساخت و ساز ساختمان مجاور تماشاخانه سنگلج صورت گرفته، تاکید کرد که هر ساخت و سازی در مجاورت این بنا باید با مجوز وزارت ارشاد و میراث فرهنگی صورت بگیرد.

به گزارش گروه خبر سایت خانه تئاتر به نقل از ایسنا در چند روز اخیر، ساخت و ساز ساختمان مجاور تماشاخانه «سنگلج» که در تملک شهرداری تهران است و از دوره مدیریت محمد باقر قالیباف بحث واگذاری آن به این تماشاخانه مطرح بوده، خبرساز شده است. بعد از ابراز نگرانی پریس مقتدی، مدیر این تماشاخانه درباره آسیب زدن به این بنای قدیمی، مشاهده خبرنگار ایسنا هم حاکی از آن است که به هنگام ساخت و ساز ساختمان مجاور، بنای تماشاخانه سنگلج دچار لرزش می‌شود و از آنجاکه این تماشاخانه روی قنات قرار گرفته و پیش‌تر هم فرونشست داشته، این ساخت و ساز نگرانی جامعه هنری را در پی دارد که مبادا فاجعه‌ای انسانی در پیش باشد. از سوی دیگر از آنجاکه تماشاخانه «سنگلج» در فهرست آثار ملی ثبت شده است، هر گونه ساخت و سازی در مجاورت آن باید با هماهنگی وزارت میراث فرهنگی باشد.

در همین زمینه کاظم نظری، مدیر کل هنرهای نمایشی درباره آخرین وضعیت ساخت و ساز ساختمان مجاور «سنگلج» به ایسنا گفت: از دفتر طرح‌های عمرانی پیگیر این مساله هستیم و کارشناسان این دفتر از ساختمان بازدید کرده‌اند. در حال حاضر چال‌برداری انجام نشده و فعلا ساخت و ساز در مرحله هم‌سطح زمین است ولی اگر  بخواهند چال‌برداری کنند، باید از وزارت ارشاد و میراث فرهنگی مجوز بگیرند.

او ادامه داد: فعلا نامه‌نگاری‌های لازم با میراث فرهنگی و دفتر حقوقی وزارت ارشاد انجام شده و اگر قرار باشد ساخت و ساز ساختمان مجاور تماشاخانه سنگلج گسترش پیدا کند یا دخل و تصرفی در آن صورت بگیرد، قطعا باید با هماهنگی وزارت ارشاد و میراث فرهنگی باشد.

نظری اضافه کرد: فعلا دفترهای اداری مالی، حقوقی و طرح‌های عمرانی با میراث فرهنگی در تعامل و تماس هستند. ما هم نامه‌نگاری‌های لازم را با میراث فرهنگی انجام داده‌ایم ولی کارشناسی که مسئول رسیدگی به این موضوع (خانه‌های ثبت شده در فهرست آثار ملی) است، فعلا در ماموریت به سر می‌برد و قرار است هفته آینده این موضوع با پیگیری ایشان دنبال شود.

او در پاسخ به اینکه با توجه به تخریبی که صورت گرفته، به نظر می‌رسد ساخت و ساز ادامه داشته باشد و متوقف نشود، توضیح داد: قطعا اگر قرار باشد ساخت و ساز ادامه پیدا کند، باید مسائل امنیتی و پروتکل‌های اماکن ثبت شده در فهرست آثار ملی را رعایت کنند. ما تا پیش از عید پیگیر بودیم که ساختمان مجاور تماشاخانه سنگلج به این تماشاخانه واگذار شود همچنانکه خیلی از بزرگان هنر کشورمان هم پیگیر این قضیه بودند ولی متاسفانه با رفتن آقای قالیباف از شهرداری، این موضوع مسکوت ماند.

مدیر کل هنرهای نمایشی با تاکید بر ضرورت گسترش نمایش‌های ایرانی یادآوری کرد: اگر قرار به راه‌اندازی بنیاد تئاتر ملی باشد، نیازمند فضایی برای تولید هنر و انجام کارهای پژوهشی هستیم و با این تصور که شهرداری ساختمان مجاور سنگلج را در اختیار ما قرار می‌دهد، منتظر اجرایی شدن این وعده بودیم که مساله ساخت و ساز پیش آمد.

او در پاسخ به اینکه طبق مشاهده ایسنا، بر اثر این ساخت و ساز، تماشاخانه سنگلج دچار لرزش می‌شود، گفت: امیدواریم این ساختمان‌ساز  به فاجعه انسانی منتهی نشود. به هر حال ما هم این نگرانی‌ها را داریم و پیگیر حل این وضعیت هستیم. اما فعلا شرایط به گونه‌ای نبوده که اجرای نمایش را متوقف کنیم.

نظری در ادامه درباره آخرین وضعیت ساخت و ساز اداره تئاتر نیز گفت: مجوز اداره تئاتر را از شورای عمرانی گرفته‌ایم و مشغول برآورد هزینه‌ها هستیم تا کار شروع شود. آقای وزیر هم دستور لازم را صادر کرده‌اند . قرار است تا هفته آینده برآورد هزینه  نقشه ساختمان از سوی دفتر طرح‌های عمرانی وزارت ارشاد ارایه شود. اگر بتوانیم مجوز یک بنای ۵، ۶ طبقه را بگیریم، مهمانسرایی هم برای هنرمندان تئاتر استان‌ها خواهیم ساخت تا دیگر نیازی به اقامت در هتل نداشته باشند. ضمن اینکه امیدوارم بتوانیم دفترهایی برای کارگردانان تئاتر تهران در یکی از طبقات اداره تئاتر بنا کنیم.

لازم به یادآوری است که تماشاخانه سنگلج با نام پیشین ۲۵ شهریور، نیمه اول دهه ۴۰ در محله‌ قدیمی سنگلج راه‌اندازی شد که محل کار و فعالیت بزرگانی چون عزت‌الله انتظامی، داود رشیدی،جمشید مشایخی، محمد علی کشاورز، علی نصیریان، جعفر والی، رکن‌الدین خسروی، بهرام بیضایی، اکبر رادی، غلامحسین ساعدی، عباس جوانمرد، خلیل موحد دیلمقانی، محمود دولت آبادی، بیژن مفید و … بوده است. این تماشاخانه به عنوان تالاری ویژه اجرای نمایش‌نامه‌های ایرانی تعریف شد و هرچند در بخشی از تاریخ فعالیت خود، میزبان اجرای نمایشنامه‌های خارجی هم بوده ولی همچنان به عنوان نماد تئاتر ملی کشورمان به شمار می‌رود. تالاری که به گفته علی نصیریان، خشت خشت آن پر از برای بزرگان تئاتر کشورمان پر از خاطره است.

یک کارشناس میراث فرهنگی گفت:‌ سنگلج حریم دارد و ساخت و ساز در جوار تماشاخانه سنگلج مطابق قانون تخلف است.

به دنبال تخریب ساختمان مجاور تماشاخانه سنگلج و ابراز نگرانی‌هایی درباره تهدید سازه تماشاخانه سنگلج که در فهرست میراث ملی ثبت شده است، محمد سپنجی ـ کارشناس مطلعِ حفظ و احیای بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی ـ در گفت‌وگو با ایسنا، درباره تخلف رخ‌داده با تخریب ساختمان کناری این تماشاخانه و احتمال ساخت سازه‌ای جدید، اظهار کرد: محله سنگلج به خاطر وسعتی که داشته، در دو فاز تعیین حریم شده است؛ یک بار به تاریخ ۳۰ مردادماه ۱۳۹۵ که حریم یکپارچه ۱۳ اثر تعیین شد و بار دیگر در تاریخ اول مهرماه ۱۳۹۷ که حریم ۶ اثر را تعیین کردند. در اصل ۱۹ اثر این محله از جمله تماشاخانه سنگلج دارای حریم یکپارچه است که در دو نقشه، حدود آن مشحض شده است، و بر همین اساس تخریب و قصد برای ساخت و ساز در جوار تماشاخانه سنگلج، تخلف به شمار می‌آید.

او ادامه داد: قطعا نقشه تعیین حریم ۱۹ اثر تاریخی سنگلج مطابق روال وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به اطلاع ۱۷ دستگاه ذی‌مدخل از جمله شهرداری رسیده است، بنابراین حتی اگر از میراث فرهنگی استعلامی گرفته نشده باشد، شهرداری باید نقشه‌های تعیین حریم را در اختیار داشته باشد و نباید با صدور مجوز موافقت می‌کرد.

این کارشناس ثبت میراث تاریخی گفت: اگر برای ساخت سازه‌ای جدید و حتی تخریب ساختمان قبلی مجوزی داده شده است، باید از این پس طبق نقشه حریم رفتار شود و اگر از این بابت متحمل خسارت شده و یا می‌شوند باید امضاکنندۀ آن مجوز، این خسارت را پرداخت کند.

سپنجی با اشاره به اظهاراتی درباره اینکه «تخریب ساختمان مجاور تماشاخانه سنگلج بدون اطلاع میراث فرهنگی صورت گرفته است»، گفت: وقتی حریم سنگلج از سال ۱۳۹۷ تعیین و ابلاغ شده، چگونه ممکن است بی‌اطلاعی رخ داده باشد!؟ روی آن نقشه که احتمالا شهرداری هم در اختیار دارد، محدوده‌ها و حریم آثار مشخص شده است. هرچند ساختمانی که تخریب شده دیوار به دیوار تماشاخانه سنگلج بوده و مسأله فراتر از این حرف‌هاست.

او همچنین یادآور شد: سال ۱۳۹۸ دستورالعمل اجرایی تعیین حریم آثار ملی از سوی سازمان وقت میراث فرهنگی ابلاغ شده است، که براساس آن، زمانی که پرونده حریم یک اثر به اداره کل ثبت و حریم در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فرستاده می‌شود، هیچ ارگان و نهادی اجازه پاسخگویی به استعلام‌ها و یا صدور مجوز را ندارد تا زمانی که حریم آن اثر، مصوب و از سوی وزیر میراث فرهنگی ابلاغ شود. پس از آن می‌توانند طبق ضوابط مندرج درباره حریم اثر، اقدام کنند. از طرفی، طبق همین دستورالعمل اگر حریم اثر یا آثار مشخص نشده باشد، باید با توجه به ارتفاع اثر تاریخی، محدوده حریم را دو برابر ارتفاع درنظر گرفت و بر آن اساس اقدام کرد. چطور می‌شود از دستورالعملی که از سال ۱۳۹۸ ابلاغ شده است، اطلاعی نداشته باشند و آن را بهانه تخریب کنند؟

سپنجی تاکید کرد:‌ اکنون برای هر نوع ساخت‌وسازی در حریم محله و تماشاخانه سنگلج باید براساس نقشه حریم اقدام شود.

پریسا مقتدی ـ مدیر تماشاخانه سنگلج ـ چندی پیش درباره اتفاقی که در مجاور این تماشاخانه درحال وقوع بود، توضیح داد: اواخر سال گذشته مطلع شدیم این ساختمان تخلیه شده و قرار است نوسازی شود، نه اینکه تخریب شود. از همان موقع تماس‌هایی با آقای نادعلی ـ رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر ـ داشتیم و از طریق آقای نظری ـ مدیر کل هنرهای نمایشی ـ به وزیر ارشاد و وزارتخانه اطلاع داده و موضوع توسعه تماشاخانه سنگلج  پیگیری شد.

او ابراز تاسف کرده است که از حدود یک هفته قبل متوجه شده‌اند در ساختمان مجاور تماشاخانه به جای بازسازی، تخریب صورت می‌گیرد و در ادامه اظهاراتش که برای رسانه‌ها فرستاده شده، گفته است: حدود ۷ تا ۱۰ روز پیش متوجه شدیم که موضوع، نوسازی نیست و دارد تخریب صورت می‌گیرد. خیلی نگران شدیم. بحث الحاقی در این مرحله اولویت نبود تا اینکه از طریق مدیر کمیته هنر کمیسیون فرهنگی شورای شهر، مطلع شدیم که تلاش‌هایی شده و ارتباطاتی با شهردار محترم گرفته شده است.

پس از این توضیحات، کاظم نظری ـ مدیرکل هنرهای نمایشی ـ به برخی رسانه‌ها گفت که وزیر ارشاد در جریان تخریب ساختمان کناری تماشاخانه سنگلج قرار گرفته است و متوجه شدیم شهرداری تهران بدون هیچ‌گونه هماهنگی با وزارت میراث فرهنگی و گردشگری دست به این اقدام غیراصولی و غیرقانونی زده است.

وزارت میراث فرهنگی و معاونت میراث فرهنگی تهران هنوز درباره اتفاق رخ‌داده برای تماشاخانه سنگلج که قدیمی‌ترین سالن فعال در تئاتر تهران است و در سال ۱۳۸۸ به شماره ۲۷۴۶۹ در فهرست میراث ملی ایران ثبت شده، واکنشی نداشته است. ایسنا پیگیر است تا در این‌باره با مسئولان مربوطه گفت‌وگو داشته باشد.

تماشاخانه سنگلج در سال ۱۳۴۴ همزمان با برگزاری جشنواره نمایش‌های ایرانی در ضلع جنوبی پارک شهر  در حالی افتتاح شد که آن سال‌ها با تصمیم شورای تئاتر ـ به عنوان مجموعه تصمیم‌گیر ـ مقرر شد این مکان تنها به آثار ایرانی اختصاص یابد، اما از ابتدای دهه ۵۰ و رونق نداشتن تولیدات حرفه‌ای با محوریت نمایش‌های ایرانی، با نمایش «بازرس» به کارگردانی مرحوم عزت‌الله انتظامی میزبان آثار غیرایرانی هم شد.

طرح گسترش تماشاخانه سنگلج نیز از دهه ۹۰ مطرح و نامه درخواستی با امضای حدود ۴۰۰ هنرمند تئاتر به شهرداری تهران ارجاع داده شد تا ساختمان کناری «سنگلج» که یکی از ساختمان‌های اداره حقوقی شهرداری است، تغییر کاربری بدهد و به اهل تئاتر واگذار شود. اجرای این طرح در طول یک دهه مدام به تاخیر افتاد تا اینکه پریسا مقتدی، مدیر این تماشاخانه در سال ۱۴۰۰ اعلام کرد که به دلیل تغییرات اعضای شورای شهر، این طرح اجرایی نشده است. اکنون بنای تاریخی سنگلج نه تنها گسترش نیافته که ادامه حیات آن با احتمال ساخت و ساز جدید و با توجه به لرزش‌هایی که تن کهنه این تماشاخانه روزانه تجربه می‌کند، به مخاطره افتاده است.

آسید کاظم همچنان زنده است

دلش تنگ شده بود برای دنیای آسید کاظم، برای آن همه عاطفه‌ای که در آن دوران جریان داشت، برای مردی که برای کبوترش گریه می‌کرد …

محمود استادمحمد دلش برای همه این چیزها پر می‌کشید.

به گزارش گروه خبر سایت خانه تئاتر به نقل از ایسنا حالا سال‌هاست که محمود استادمحمد مهمان قطعه هنرمندان بهشت زهراست ولی «آسید کاظم» او همچنان به زندگی خود ادامه می‌دهد. در این سال‌ها چند بار کارگردان‌های جوان تئاتر این نمایشنامه را به صحنه برده‌اند و امروز شنبه ۸ اردیبهشت ماه هم قرار است قاسم زارع آن را در تماشاخانه ایرانشهر نمایشنامه‌خوانی کند.

این برنامه، بهانه‌ای شد برای ما که کمی به سال‌های دورتر برگردیم و با مرور خاطرات گذشته، بخشی از دلتنگی‌های خود را برای تئاتری که داشتیم، برطرف کنیم.

محمود استادمحمد که نامش با نمایشنامه «آسید کاظم» گره خورده است، در گفتگویی که به مناسبت برگزاری بزگداشتش در سی و یکمین جشنواره تئاتر فجر با ایسنا داشت، درباره نمایشنامه «آسید کاظم» که خودش هم آن را بسیار دوست می‌داشت، گفته بود : «آسید کاظم» را خیلی دوست دارم، خودم هم به عنوان یک فرهنگ عتیق به آن نگاه می‌کنم. چند وقت پیش که محمد رحمانیان آن را نمایش‌نامه‌خوانی کرد، یک اجرایش را دیدم. محمد نه تنها زبان مردم را خوب می‌شناسد، ادبیات را هم خوب می‌شناسد اما وقتی بازیگران محمد، متن را اجرا می‌کردند احساس کردم که این متن نسبت به این بازیگران چقدر عتیق است! چقدر زبان این نمایش، دنیا آدم‌های این نمایش در فرهنگ سپری شده معاصر قرار گرفته است. من دنیای «آسیدکاظم» را خیلی دوست دارم، گاهی حسرت این دنیا را می‌خورم که چقدر محترم بود، چقدرعاطفی و چقدر ریشه‌دار بود. از اینکه یک انسان بنشیند برای کبوترش گریه کند، حسی به من دست می‌دهد که نمی‌توانم بگویم زیباست چیزی فرای زیبایی است.»

او که در ۲۰ سالگی این نمایشنامه را نوشته بود، درباره حال و هوای جوانان هم‌دوره خودش چنین گفته بود: «فکرش را بکن، مونولوگ «آدم از روزی که تو خشت می‌یاد تا روزی که رو خشت بیفته، بدبخته…»، ما کجا بودیم و یک جوان ۲۰ ساله چگونه به زندگی نگاه می‌کرد!»

ما اما شگفت‌زده شده بودیم که او چگونه در نخستین روزهای جوانی خود چنین نمایشنامه‌ای نوشته و او در پاسخ به حیرت‌زدگی ما گفته بود: «متن را در ۲۰ سالگی نوشتم. در ۲۰ سالگی خیلی کارهایم را کرده بودم. قبل از ۲۰ سالگی دو نمایش کارگردانی کرده بودم. آن وقت‌ها ریتم‌ ما تند بود. حکم زمانه بود. فقط من نبودم. بیضایی در چند سالگی «نمایش در ایران» را نوشت. اینکه یک نفر زیر ۲۰ سالگی نگاه تاریخی داشته باشد، خیلی مهم است چون نوشتن تا نوشتن با نگاه تاریخی دو مساله است. عباس نعلبندیان هم زیر ۲۰ سالگی چند اثرش را نوشته بود.»

حالا و با تغییرات هر روزه‌ای که تئاتر ما داشته است، نمایشنامه «آسید کاظم» هم واقعا گویی از عهد عتیق می‌آید و اما همچنان بخشی از بدنه تئاتر ما دلتنگ جهانی است که این نمایشنامه روایت می‌کرد. شاید به دلیل همین دلتنگی است که قاسم زارع هم تصمیم به خوانش این نمایشنامه گرفته. او قرار است با همراهی مسعود کرامتی، قاسم زارع، بهرام‌ ابراهیمی، فرهاد بشارتی، بهرام درخشان، علی عطایی‌حور، حسن شفیعی، دانیال ابراهیمی، آیدا قدرتی ساعت ۲۰ فردا، در هشتمین روز ماه اردیبهشت این نمایشنامه را در تالار استاد سمندریان تماشاخانه ایرانشهر نمایشنامه خوانی کند.

برگزاری نکوداشت بازیگر پیشکسوت که شاگرد برتر سمندریان بود

آیین نکوداشت اکبر زنجانپور بازیگر و کارگردان با سابقه تئاتر در نوزدهمین «شب کارگردان» خانه تئاتر برگزار می‌شود.

به گزارش گروه خبر سایت خانه تئاتر به نقل از روابط‌عمومی انجمن کارگردانان تئاتر ایران، در نوزدهمین دوره «شب کارگردان» آیین نکوداشت اکبر زنجانپور روز یکشنبه ۹ اردیبهشت برگزار می‌شود.

در این مراسم که به همت انجمن کارگردانان طبق رسم سال‌های گذشته و در تاریخ ۹ اردیبهشت مصادف با تولد حمید سمندریان کارگردان فقید تئاتر ایران برپا می شود، مدالیوم این انجمن صنفی به پاس سال‌ها تلاش و استمرار در حوزه کارگردانی تئاتر به اکبر زنجانپور اهدا می‌شود.

همچنین در این مراسم از چند چهره تئاتری دیگر ژاله علو، علیرضا کوشک‌جلالی، علی شمش نیز تجلیل و تندیس انجمن صنفی کارگردانان تئاتر ایران به آنها اهدا می‌شود.

این مراسم یکشنبه و از ساعت ۱۷ در سالن شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار و ورود برای علاقه‌مندان آزاد است.

 

حمید سمندریان که با شوق فراوان نظاره‌گر کار دانشجویان خود بود، استعداد و توانمندی این دانشجو را کشف کرد و اول بار در نمایش «نگاهی از پل» با او همکاری کرد. اکبر زنجان‌پور در این نمایش به عنوان استعدادی درخشان ظاهر شد و این اولین گام‌های او در جاده موفقیت بود.

به گزارش ایسنا، این خاطره به دهه ۵۰ بازمی‌گردد و حالا دانشجوی سابق قرار است همزمان با زادروز استاد خود و در مراسمی که کانون کارگردانان خانه تئاتر برگزار می‌کند، تقدیر شود.

دانشجوی سابق اما سال‌هاست که خانه‌نشین است و شرایط را برای به صحنه بردن اثری تازه، مناسب نمی‌داند.

هرچند نسل جدید تماشاگران تئاتر نتوانسته‌اند هنرنمایی زنجان‎پور را روی صحنه ببینند، اما قدیمی‌های تئاتر نمی‌توانند حضور تاثیرگذار و استعداد شگرف او را در نمایش‌های «نگاهی از پل» و «ملاقات بانوی سالخورده» فراموش کنند

شاید اولین بازی حرفه‌ای او در تئاتر در نمایش «نگاهی از پل» بود که در کنار سوسن‌فرخ نیا به عنوان یکی دیگری از دانشجویان مستعد دانشکده هنرهای زیبا درخشید و بار دوم بود که خود را به عنوان استعدادی غیرقابل انکار اثبات کرد؛ در نمایش «ملاقات بانوی سالخورده» نوشته فردریش دورنمات و کار حمید سمندریان. او در آن نمایش نقش آالفرد ایل را بازی کرد که یکی از کارکترهای مهم نمایشی است و تفاوت سنی زیادی با آن داشت.

به انگیزه این تجلیل و به یاد حمید سمندریان، بخشی از صحبت‌های او را درباره زنجان‌پور مرور می‌کنیم:

«زنجان‌پور بسیار قابل قبول و باورپذیر بازی کرد. هرچند که آالفرد ایل از سن او دور بود ولی او نقش را به خوبی درک کرد. من استعداد زنجان ‌پور را در کلاس‌های دانشگاه شناختم. زمانی که شاگرد من بود، او را در اجراهای دانشگاهی دیده بودم و هیجان‌ها و انرژی‌های او را می‌شناختم. همان طور که در «نگاهی از پل» قدرت و انرژی خود را به نمایش گذاشت، در «ملاقات بانوی سالخورده» نیز به درونیات و عمق آلفرد ایل پی برد. دو نقش متفاوت و با بازی فراموش‌نشدنی زنجان‌پور. من برای رسیدن او به آلفرد ایل هیچ گونه درگیری نداشتم. زنجان‌پور به شدت خودش را متمرکز کرده بود تا به نقش برسد و آن طوری که من می‌خواهم بازی کند. او هم در بیرون و هم در درون به نقش رسید و خودش را هماهنگ کرد و به روح لحظه به لحظه نقش مسلط شد.

اما بخت با تماشاگران دهه هشتاد هم همراه بود تا یک بازی به یادماندنی دیگر از زنجان‌پور ببینند؛ در نمایش «شب هزار و یکم» به نویسندگی و کارگردانی بهرام بیضایی. نمایشی که در تالار چهارسو مجموعه تئاتر شهر روی صحنه رفت و در سه اپیزود گوناگون، نگاهی تازه به هزار و یک شب داشت. زنجان‌پور با همراهی مژده شمسایی و ستاره اسکندری در اپیزود دوم این نمایش بازی کرد تا برای تماشاگران نسل‌های بعدی تئاتر نیز خاطره زیبای دیگری از بازی‌های خود بسازد.

حالا این بزرگداشت همزمان با زادروز استاد او در خانه هنرمندان ایران، روز یکشنبه ۹ اردیبهشت ماه برپا می‌شود. حمید سمندریان، استاد او سال‌هاست که از دنیا رفته و بهرام بیضایی نیز به دلیل دوری از وطن، نخواهد توانست در این برنامه شرکت کند و این بزرگداشت با دو جای خالی همراه می‌شود.

بزرگداشت زنجان‌پور به کوشش کانون کارگردانان خانه تئاتر ایران، ساعت ۱۷ روز یکشنبه ۹ اردیبهشت ماه در تالار استاد جلیل شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار می‌شود.

اجرای نمایشی درباره دروغ روی صحنه شهرزاد

نمایش «دروغ پارلمانی» به کارگردانی سهیل حاتمی و تهیه کنندگی بهمن هاشمی، اجراهای خود را در پردیس تئاتر شهرزاد آغاز کرد.

به گزارش گروه خبر سایت خانه تئاتر، نمایش «دروغ پارلمانی» به تهیه‌کنندگی بهمن هاشمی و کارگردانی سهیل حاتمی، اجراهای خود را در پردیس تئاتر شهرزاد آغاز کرد؛ این نمایش تا پنجم خرداد هرشب راس ساعت ۲۱:۳۰ روی صحنه می‌رود.

محسن رضوی‌نیا، مهسا احمدپور، رضا امانلو، پردیس کریمی، پویان پوینده، فاطمه عباسی، ناهید عبدالمحمدی، مسعود روشن و سالار آذریان، بازیگران نمایش «دروغ پارلمانی» هستند.

«دروغ پارلمانی»، برداشتی از نمایشنامه «به دنبال دروغگو» اثر دیمیتریس پساتاس، نمایشنامه‌نویس و طنزپرداز ترک‌تبار است که در یونان زندگی و فعالیت می‌کرده است.

در خلاصه داستان این نمایش آمده است: «با دروغ همه چیز به دست میاد، ولی نمیشه نگهشون داشت.»

تبسم شاهپوری (دراماتورژ)، پویان پوینده (تولید)، زهرا حیدری (منشی صحنه)، ایمان نیکخو، بیتا جباری و ستاره شهنی (دستیاران کارگردان)، مرتضی عبدالحسینی (طراح صحنه)، مرتضی عبدالحسینی، علی عباسیان و محسن بهرامی (ساخت دکور)، بهاره مینایی (گریم)، ملیکا نخعی (لباس)، سهیل حاتمی (طراح نور)، سیدمحمدصادق سیادت (مدیر روابط عمومی و مشاور رسانه‌ای)، پوریا مقدم (طراح پوستر)، عرفان محمدی (ساخت تیزر)، مجید هزاوه و امیر علی سیدجلالی (عکاس) اشاره کرد.

علاقه‌مندان برای تهیه بلیت این نمایش می‌توانند تا پنجم خرداد به سایت تیوال یا گیشه پردیس تئاتر شهرزاد به آدرس خیابان حافظ، خیابان نوفل‌لوشاتو،‌ بعد از سفارت ایتالیا، شماره ۷۶ مراجعه کنند.

شهرام کرمی: توجه به نمایش اصیل ایرانی جای تقدیر دارد

شهرام کرمی، در مراسم شب‌چراغ «سلطان عمرا بمیرد» در تماشاخانه سنگلج، از اجرای نمایش‌های اصیل ایرانی در این سالن قدیمی، توسط هنرمندان استانی، قدردانی کرد.

به گزارش گروه خبر سایت خانه تئاتر به نقل از روابط عمومی تماشاخانه سنگلج، شمع شب‌چراغ نمایش «سلطان عمرا بمیرد»، نوشته و کار محمدجواد کبودرآهنگی در چهارمین روز اردیبهشت‌ ۱۴۰۳، با حضور شهرام کرمی، نویسنده، کارگردان و مدرس دانشگاه، در این تماشاخانه قدیمی روشن شد.

در ابتدای این مراسم، کبودرآهنگی، ضمن خیرمقدم به حاضران این مراسم گفت: «اول از کارمندان تماشاخانه سنگلج تشکر می‌کنم که برای آماده شدن و روی صحنه آمدن این نمایش تمام و کمال، کمک‌حال گروه اجرایی بودند. بعد از گروه اجرایی نمایش «شاماران» که از شهرستان آمده‌اند و اجرای خوبی را در تهران روی صحنه برده‌اند، سپاسگزارم؛ چون خودم هم شهرستانی هستم و تجربه اجرا در تهران را داشته‌ام و به‌سختی آن آگاهم.»

این هنرمند تئاتر درباره متن این نمایش گفت: «نمایشنامه «شاه عمرا بمیرد» اثر اوژن یونسکو را با توجه به قابلیت‌های نمایش‌های شادی‌آور ایرانی و طنز آوری مبارک در قالب تخت حوضی نوشتم و با گروه بازیگرانش که جمعی از هنرمندان پیشکسوت و تحصیل‌کرده تئاتر هستند، همچون مرشد مهدی چایانی، محمدعادل غلامی، طاهره بهرامی و دیگر دوستان تمرین کردیم و شما امشب به تماشای آن می‌نشینید.»

شهرام کرمی مهمان ویژه این مراسم، پیش از افروختن شمع شب‌چراغ آغاز اجرای «سلطان عمرا بمیرد» گفت: «باید از هر دو گروه نمایشی تماشاخانه سنگلج که از شهرهای دیگر به تهران آمده‌اند، تشکر کنم. این اتفاق خوبی است و این حرکت در تماشاخانه سنگلج قابل‌تقدیر است. آن را به‌ فال نیک می‌گیرم و امیدوارم اجراها با استقبال خوب تماشاگران روبرو بشود.»

او در ادامه گفت: «توجهی که اجرا به فضای اصیل ایرانی داشته است، جای تقدیر دارد.»

کرمی خودش را مدیون کبودرآهنگی معرفی کرد و افزود: «من مدیون ایشان هستم، بابت آن‌که سی‌وپنج سال پیش، اولین نمایشی که دیدم، نمایش «مقصر کیه؟» نوشته صادق عاشورپور به کارگردانی ایشان بود که دچار جادوی نمایش شدم. می‌دانم آقای کبودرآهنگی دائم نمایش کار می‌کند و از ایشان و گروه اجرایی نمایش «سلطان عمرا بمیرد» سپاس‌گزار هستم.»

نمایش «سلطان عمرا بمیرد» به کارگردانی محمدجواد کبودرآهنگی، هرروز غیر از شنبه‌ها ساعت ۲۰ در تماشاخانه سنگلج روی صحنه می‌رود و علاقه‌مندان می‌توانند بلیت این نمایش را از طریق سایت گیشه تئاتر و تیوال تهیه کنند.

یک نمایش ایرانی دیگر به تونس می‌رود

نمایش «آلاء» در ادامه اجراهای بین‌المللی خود، با حمایت در هفته دوم اردیبهشت در جشنواره مونودرام کارتاژ تونس روی صحنه می‌رود.

به گزارش گروه خبر سایت خانه تئاتر  به نقل از مشاور رسانه‌ای اثر، نمایش «آلاء» به نویسندگی و کارگردانی محمد کاظم‌تبار، پیش از این در چهاردمین جشنواره بین‌المللی دائجون کره جنوبی، چهل و یکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر، تئاتر شهر و همچنین سالن اصلی تالار مولوی روی صحنه رفته بود این‌بار در هفته دوم اردیبهشت در ششمین جشنواره مونودراما در شهر نابل تونس روی صحنه می‌رود.

شیما جعفرزاده به عنوان بازیگر و همچنین فرهاد قائمیان و محمدرضا آزادفرد با صدا در این نمایش محمد کاظم‌تبار را یاری خواهند داد.

از دیگر عوامل نمایش «آلاء» می‌توان از مربی اریال یوگا: سپیده صمدپور، طراح حرکت: امیر آقاجان، طراح لباس: سمیه پسندیده‌خواه، طراح صدا و موسیقی: علی خاتمی، مدیر تولید: حامد گودرزی، دستیار تولید: محسن صفری، طراح نور: حسین نادری، دستیار کارگردان: محمد قیاسی، علیرضا افیونی، مبین آریا، مشاور طراحی صحنه: سینا ییلاق بیگی، منشی صحنه: رضوان مقدسی، طراح پوستر و بروشور: رامین رستمی، مشاور رسانه: ناصر ارباب نام‌ برد.

در خلاصه نمایش آمده است: «چیزی تا سحر نمانده، لحظه وداع گاه اندوهگین نیست. هنگامه‌ای که شوق رسیدن در آن باشد. اکنون که جدایی بین‌مان جاری است. من به طلوع خورشید وصال‌مان ایمان دارم. به خنده‌های ممتد کنار هم. به دستانی که دوباره هم قسم خواهند شد و عشق، تبلور وجودی‌مان می‌شود.»

تثبیت کمدی به عنوان یک گونه دراماتیک ارزشمند است

کوروش سلیمانی گفت: خندیدن چیز بدی نیست و اساسا اگر تئاتر بخواهد مبنای واقعیت و زندگانی را داشته باشد، باید در آن خنده و لحظات مختلفی از زندگی عادی هم دیده شود اما باید پرسید کمدی به چه قیمتی و در چه راستایی؟ با چه تکنیکی؟ آیا برای خنداندن می‌توان به هرچیزی متوسل شد و تئاتر را به عنوان یک هنر فرهنگ‌ساز و اخلاقی به ضد خودش تبدیل کرد؟

به گزارش گروه خبر سایت خانه تئاتر به نقل از هنرآنلاین، نمایش «توافق‌نامه» به کارگردانی کوروش سلیمانی از جمله نمایش‌های پرمخاطبی است که سال گذشته روی صحنه رفته و با استقبال مخاطبان در سال جدید در تماشاخانه ملک به اجرای خود ادامه می‌دهد.

این نمایش با بازی بهنام تشکر، رامین ناصر نصیر و کوروش سلیمانی روایتی از دو دوستی است که بازیگر و نمایشنامه‌نویس هستند و طی اتفاقاتی دوستی آن‌ها به چالش کشیده می‌شود.

حقیقت در تئاتر بیشتر از هرجای دیگر می‌تواند دست‌یافتنی باشد

کوروش سلیمانی کارگردان و بازیگر این نمایش در گفت‌وگو با خبرنگار هنرآنلاین در رابطه با علت پرمخاطب شدن نمایش«توافق‌نامه» بیان کرد: مسلما مجموعه‌ای از عوامل موجب شده است تا نمایش «توافق‌نامه» مخاطب زیادی داشته باشد و از جمله آن‌ها می‌توان به موضوع اجتماعی و بازیگران آن اشاره کرد. آقای بهنام تشکر و آقای رامین ناصر نصیر و همچنین خود بنده و سایر اعضای گروه سال‌های طولانی است که تجربه تئاتری داریم و قبل از این که تبدیل به چهره‌های شناخته شده شویم بازیگر تئاتر بودیم و به دلیل سابقه تئاتری و توانایی هنری‌شان است که مخاطب به آن‌ها اعتماد می‌کند.

وی افزود: گروه ما در این سال‌های نمایش‌های دیگری هم داشته است و همواره سعی کرده آثار با کیفیتی ارائه دهد. این کیفیت در همه عناصر از جمله طراحی صحنه، طراحی لباس، نور و حتی گرافیک دیده می‌شود و همگی از عوامل حرفه‌ای هستند. ما سعی کردیم به مخاطب احترام بگذاریم. در کنار همه این موارد با یک انرژی به نام عشق پدید می‌آید و بدون عشق و همدلی اثری موفق ایجاد نخواهد شد.  نه فقط گروه ما، بلکه هر گروهی که اثری روی صحنه می‌برد باید درک مشترکی از تئاتر کار کردن و فرهنگ داشته باشند. باید با عشق اثری پدید بیاورند تا به دل مخاطب بنشیند و توام با اندیشیدن باشد.

سلیمانی در پاسخ به این سوال که چرا در کنار سینما و تلویزیون همواره به تئاتر متعهد مانده است، گفت: هر فردی احساس می‌کند که در یک تخصص و یک کار، جای درست‌تری دارد و می‌تواند در آن جایگاه به دیگران چیزهای باارزشی اهدا کند. تئاتر برای ما تئاتری‌ها چنین جایی است؛ جایی که ما می‌توانیم فکر، اندیشه و نگاه به زندگی را با هر آن چه که از تکنیک، دانش و تجربه می‌دانیم، روی صحنه بیاوریم. به همین دلیل تئاتر برای من یک پناهگاه و جای امن است. با این که تئاتر اتفاقات و داستان‌هایش تخیلی است اما احساس می‌کنم حقیقت در تئاتر بیشتر از هرجای دیگر می‌تواند دست‌یافتنی باشد.

کوروش سلیمانی - نشست سریال همه گیری

مهم‌ترین نیاز مخاطب امروز، نیاز فکری و اندیشه‌ای است/ برای خنداندن به هر قیمتی، تئاتر را به ضد خودش تبدیل نکنیم

کارگردان نمایش «توافق‌نامه» در رابطه با انتخاب متن مناسب با فضای جامعه و فرهنگ بیان کرد: ما باید بدانیم که اکنون مخاطب به چه چیزی نیاز دارد؛ البته نه نیاز کاذب و چیزی که خوشایند او باشد و تن به هر رفتاری دهیم تا مخاطب راضی باشد. مهم‌ترین نیاز مخاطب امروز، نیاز فکری و اندیشه‌ای است. مخاطب، نیازمند دیالوگ با منبعی خارج از خودش است که آن منبع می‌تواند کتاب، صحنه و فیلم باشد تا خودش را پیدا کند. پاسخ دادن به این نیاز مخاطب زمانی حاصل می‌شود که بدانیم اکنون چه موضوع و مسئله‌ای می‌تواند برای مخاطب هم جذاب باشد و هم آورده‌ای برایش داشته باشد.

سلیمانی با اشاره بر این که در طول کار نمایش«توافق‌نامه» اصلا به کمدی بودن اثر فکر نکرد، گفت: خندیدن چیز بدی نیست و اساسا اگر تئاتر بخواهد مبنای واقعیت و زندگانی را داشته باشد، باید در آن خنده و لحظات مختلفی از زندگی عادی هم دیده شود. ما در زندگی حقیقی گریه می‌کنیم، می‌خندیم، قهر و آشتی می‌کنیم و… . همه این موارد باید در یک اثر دراماتیک دیده شود تا مخاطب باور کند.

وی ادامه داد: من نافی این که کمدی بخشی از زندگی است و وقتی ما زندگی را روی صحنه می‌آوریم باید کمدی هم در آن باشد، نیستم. اما باید پرسید کمدی به چه قیمتی و در چه راستایی؟ با چه تکنیکی؟ آیا برای خنداندن می‌توان به هرچیزی متوسل شد و تئاتر را به عنوان یک هنر فرهنگ‌ساز و اخلاقی به ضد خودش تبدیل کرد؟ این پرسشی است که باید هم  تماشاگران و هم هنرمندان تئاتر پاسخ دهند. در کنار این باید این را هم بگویم تثبیت کمدی به عنوان یک گونه دراماتیک می‌تواند شکل‌های ارزشمندی داشته باشد. کما این که بسیاری از آثار بزرگ سینما و تئاتر در جهان کمدی بودند.

نقد-نمایش-توافق-نامه

کوروش سلیمانی در رابطه با روش‌های نادرست جذب مخاطب برای فروش بیشتر در تئاتر بیان کرد:وقتی تئاتر حمایت نشود و خالقین اثر برای پرداخت اجاره سالن در مضیقه باشند، دست به تلاش‌های نادرستی می‌زنند و دغدغه آن‌ها صرفا بازگشت سرمایه می‌شود. من این مسئله را درک نمی‌کنم و با خودم می‌گویم اگر مسئله‌شان بازگشت سرمایه است، در جای دیگری سرمایه‌گذاری کنند. اگر ماشین بخرند، با توجه به تورم‌ها بعد از چندماه قطعا سود زیادتری خواهند داشت. مشکل این است که بسیاری از افراد با نابلدی به سمت تئاتر آمدند.

وی افزود: درمورد حضور افرادی که در زمینه‌های دیگری شهرت دارند و اکنون تئاتر کار می‌کنند هم باید بگویم تئاتر متعلق به من و شما نیست که برایش تکلیفی تعیین کنیم اما خود تئاتر تکلیف را تعیین کرده و آن این است که باید بلد باشیم. اگر این افراد توانایی داشته باشند، هیچ اشکالی ندارد و می‌توانند کار کنند اما اگر توانایی ندارند و به  صرف شهرتی که دارند وارد تئاتر می‌شوند، هم خودشان، هم گروه و هم مخاطب ضرر می‌کنند.

سلیمانی در رابطه با فضای تئاتر در دانشگاه و دانشجویان تئاتر گفت: اکنون نسبت به زمان دانشجویی ما، دانشجویان بسیار راحت‌تر می‌توانند اجرای عمومی بروند. تعدد تماشاخانه‌ها باعث شده است تا این دوستان جوان بتوانند راحت‌تر اجرا کنند. در زمان ما فقط در پلاتو دانشکده می‌شد اجرا رفت و اجرای عمومی یک رویای دست‌نیافتنی بود.

وی ادامه داد: من احساس می‌کنم که بحث آموزش بسیار متکی به اساتید و سیاست‌گذاری آموزشی دانشکده‌ها و هدف‌گذاری دانشجویان و اساتید است. اکنون یک سردرگمی وجود دارد. نداشتن استراتژی‌های مشخص باعث شده است که در برخی مواقع  افراد صرف این که دور هم جمع شوند، کار تئاتر می‌کنند و همین امر موجب شده است که از آن اهداف و اصولی که خلق هنر و تئاتر باید داشته باشد،دور شدیم. وقتی شرایط یک هنر  و یک صنف، شرایط خوبی نیست، این سطحی‌نگری است که فقط با یک علت جلو برویم؛ بلکه عوامل زیادی در این زمینه دخیل هستند که باید بررسی گردند.

۱۰ سال انتظار برای تصویب یک قانون درباره کپی رایت

حقوق «مالکیت فکری» در بخش ادبی و هنری حقوق ناشی از خلاقیت‌هایی است که قانون‌گذار به پدیدآورنده یک اثر اعطا می‌کند تا ضمن حفظ حقوق فرد، برای او مزیت‌هایی را هم به همراه آورد. با این وجود در یک قرن گذشته روند شکل‌گیری قانونی برای احقاق این حق در ایران با فراز و نشیب‌های متعددی همراه بوده است.

به گزارش گروه خبر سایت خانه تئاتر به نقل از ایسنا،‌ نخستین حلقه شکل‌گیری قانونی برای حفاظت از مالکیت فکری و معنوی در جهان مربوط به سال ۱۷۰۹ میلادی در کشور فرانسه است. پیش از این تاریخ، هیچ قاعده‌ای در رابطه با حق مولف وجود نداشت و به همین دلیل احقاق حق تنها در حد گلایه و شکوه باقی می‌ماند. در واقع فردی سال‌های طولانی از عمر خود را صرف خلق اثری می‌کرد که در نهایت با فراگیر شدن آن در میان جوامع، هم به سختی می‌توانست اثبات کند که خالق اثر بوده است و هم نمی‌توانست با استفاده از آن اثر، آورده مادی داشته باشد. در عین حال به دنبال همین موضوع، چیزی تحت عنوان پیگرد قانونیِ تالیف آثار نامناسب هم وجود نداشت.

یک معاهده بین‌المللی که ایران عضو آن نیست!

پس از آن «معاهده برن» برای حمایت از پدید آورندگان آثار ادبی و هنری از سال ۱۸۸۷ میلادی (مقارن با اواسط دوره قاجار در ایران) شکل گرفت. مقررات این معاهده حامی حقوق مولفان و عامل تشویق خالقان آثار و متفکران است. امتیاز پیروی از معاهده برن، این است که آثار پدیدآورندگان در تمامی کشورهای عضو معاهده حمایت می‌شوند. تاکنون حدود ۱۶۵ کشور عضویت در این کنوانسیون را پذیرفته‌اند؛ البته ایران عضو این معاهده نیست. عدم پیو  ستن ایران به «کنوانسیون برن» موضوعی است که همواره درباره آثارِ سوء آن صحبت شده است چرا که نمی‌توان پیگیر حق انتشار آثار خلق شده در خارج از کشور بود.

ماجرای شکل‌گیری یک قانون نوین

در ایران پس از دوره مشروطه با افزایش نشر کتاب‌ها، روزنامه‌ها، مقالات و… نیاز به قوانین حمایت کننده از مؤلفان افزایش یافت تا سرانجام در سال ۱۳۰۹ خورشیدی اولین قرارداد مالکیت ادبی میان ایران و آلمان از سوی مجلس شورای ملی تأیید شد. در آن زمان فقط مواد ۲۴۵ تا ۲۴۸ «قانون مجازات عمومی» مصوب ۱۰ مرداد ۱۳۱۰، ناظر به حقوق مؤلفان بود که البته نمی‌توانست به شکل کامل پوشش دهند این هدف باشد. به همین دلیل در سال ۱۳۳۴، برخی از نمایندگان مجلس شورای ملی برای حمایت از حق مؤلف، به فکر تهیه قانونی جدید افتادند.

بر همین اساس طرحی شامل ۹ ماده و ۲ تبصره، تهیه و به مجلس شورای ملی ارائه کردند که حدود دو سال بلاتکلیف ماند تا اینکه در سال ۱۳۳۶ به علت فشار هنرمندان و مؤلفان، کمیسیون فرهنگی کار خود را به پایان رساند و دولت لایحه قانونی آن را با اضافه کردن ۷ ماده به ۹ ماده قبلی و همچنین ۳ تبصره، به مجلس سنا تقدیم کرد.

پس از گذشت چند سال، وزارت فرهنگ و هنر وقت تصمیم گرفت برای حمایت از هنرمندان و مؤلفان، طرحی جدید ارائه کند که بر این اساس در فروردین سال ۱۳۴۳، این طرح در ۹۷ ماده به چاپ رسید و در سال ۱۳۴۶ وزارت فرهنگ و هنر طرح «لایحه حمایت از مؤلفین، مصنفین و هنرمندان» را تهیه کرد. این لایحه در آبان ۱۳۴۷ به مجلس تقدیم شد و سرانجام در آذر سال ۱۳۴۸ به تصویب رسید.

پیگیری حق مولف تنها در ایران

همانطور که گفته شد علی‌رغم اینکه ایران در «معاهده برن» عضو نشده است، اما با نگاه به قانون مصوب سال ۱۳۴۸ می‌توان تاثیرپذیری نگارش قانون «مالکیت فکری» کشور از مواد این معاهده خارجی را درک کرد. با این وجود بندهای مشخصی از قانون «حمایت از مؤلفین، مصنفین و هنرمندان» با تاکید بر اینکه آثاری قابلیت حمایت دارند که برای نخستین بار در ایران منتشر شده باشند،‌ نشان دهنده این است که حمایت از حقوق مولف تنها در ابعاد ملی قابلیت پیگیری دارد، در حالی که «معاهده برن» قابلیت رهگیری حقوق آثار حتی خارج از مرزهای کشور تولید کننده را نیز دارد. در این شرایط در صورت سرقت از اثر خلق شده،‌ خالق هم باید ثابت کند که اثر را خودش تولید کرده و هم باید ثابت کند اثر نخستین بار در ایران منتشر شده است!

حمایت غیر مستقیم ۴ قانون از حق مولف

با توجه به اینکه قانون «حمایت از مؤلفین، مصنفین و هنرمندان» تمام موارد خلق آثار مالکیت فکری را شامل نمی‌شد، مدتی بعد در قانون «ترجمه، تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی» مصوب سال ۱۳۵۲ شبهاتی که در زمینه ترجمه آثار وجود داشت و این موضوع که پیگیری صدا و موسیقی منتشر شده ممکن نیست، اصلاح شد.

پس از آن با رونق گرفتن استفاده از فضای مجازی، نرم‌افزارها و… برای رفع شبهات احتمالی، قانون «حمایت از حقوق پدیدآوران نرم‌افزارهای رایانه‌ای» در سال ۱۳۷۹ و پس از آن قانون «تجارت الکترونیک» در سال ۱۳۸۲ تصویب شد.

قانون «تجارت الکترونیک» در ذات خود به حوزه حق مولف اشاره ندارد، اما با توجه به اینکه تالیفات متعددی در حوزه فضای مجازی دست به دست می‌شوند، در ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک، مجازات سه ماه تا یکسال حبس و جزای نقدی به میزان ۵۰ میلیون ریال برای فردی که محرز شود حق مولف را نقض کرده، در نظر گرفته می‌شود.

به جز موارد ذکر شده، قانون «نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیت غیر مجاز دارند» نیز در سال ۱۳۸۶ به تصویب رسید که البته به طور غیر مستقیم حق خالق اثر هم در آن دیده شده است. این قانون صرفا مربوط به حمایت از آثار سمعی و بصری است؛ در واقع ماده یک این قانون به صراحت تاکید می‌کند که هر شخص حقیقی یا حقوقی که مبادرت به هرگونه اعمالی برای معرفی آثار سمعی و بصری غیر مجاز به جای آثار مجاز کند و یا با تکثیر بدون مجوز آثار مجاز، باعث تضییع حق صاحبان اثر شود، علاوه بر مجازات جعل و پرداخت خسارت وارده در جایی که تضییع حق موجب خسارت مالی شود، در صورت مطالبه صاحبان اثر، خسارت وارده را جبران می‌کند و در هر حال به جریمه نقدی از دو میلیون ریال تا ۲۰ میلیون ریال محکوم می‌شود.

همان‌طور که گفته شد حق مالکیت معنوی می‌تواند طیف گسترده‌ای از آثار مکتوب تا سمعی، بصری، تجسمی، صنایع دستی و… را دربر گیرد که قانون‌گذاری پیرامون آن ادامه دارد، موضوعی که به نظر می‌رسد با چالش‌های متعددی از جمله پراکندگی قوانین مواجه است که ایسنا در گزارش‌های بعدی بیشتر به آن خواهد پرداخت.

تلاشی برای آموزش قانون «کپی‌رایت» که همان زمان هم چندان موفق نبود و البته پس از رونق گرفتن استفاده از پلتفرم‌های پخش فیلم به مرور فراموش شد؛ چرا که نهایتا به فاصله چند ساعت از انتشار یک فیلم سینمایی یا یک قسمت از یک سریال، شاهد دست به دست شدن فایلِ با کیفیتِ آن در کانال‌های تلگرامی هستیم. در واقع هرچند بخشی از چالش به دلیل نبود قانونی بازدارنده در این زمینه است، اما در عین حال نمی‌توان منکر شد که آموزش کافی نیز در این زمینه وجود ندارد.

مسیر ۱۰ ساله یک لایحه برای تبدیل شدن به قانون

اما درحالی که قوانین فعلی حوزه مالکیت ادبی و هنری، سال‌های زیادی است که به‌روزرسانی نشده و با تحولات موجود همخوانی ندارند، سرانجامِ حمایت از حق مولف به کجا رسیده است؟ آن هم در شرایطی که مهم‌ترین قانون در زمینه حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم افزارها مربوط به سال ۱۳۷۹ است، در زمینه پلتفرم‌ها و شبکه‌های اجتماعی قانون خاصی وضع نشده است و در مورد سایر آثار علمی و هنری هم نیاز به تکمیل و اصلاح قوانین، ملموس است.

برای اصلاح و بروز رسانی قوانین حوزه مالکیت ادبی و هنری و تدوین قانونی جامع، دولت طی سال‌های دهه ۸۰ تدوین لایحه «حمایت از مالکیت ادبی و هنری» را آغاز کرد و پس از چند سال بررسی، این لایحه پس از تصویب در هیئت وزیران، برای نخستین بار در سال ۱۳۹۳ به مجلس شورای اسلامی رسید. بعد از اتمام دوره‌های نهم و دهم مجلس، این لایحه در مجلس فعلی نیز اعلام وصول شد، اما با توجه به گذشت زمان نسبتا طولانی از زمان تدوین لایحه و تحولات گسترده سال‌های اخیر، بروز رسانی و اعمال اصلاحات در متن لایحه امری اساسی به نظر می‌رسید. بر این اساس لایحه «حمایت از مالکیت ادبی و هنری» مجددا توسط دولت برای تکمیل و اصلاح به مجلس بازگردانده شد.

۳ مشکل مهم لایحه «حمایت از مالکیت ادبی و هنری»

لایحه حمایت از مالکیت فکری شامل ۱۱۸ ماده است که بر اساس مطالعات انجام شده در مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ایرادات مهمی از جمله طولانی بودن به آن وارد است. در واقع این لایحه بیش از اندازه وارد جزئیات شده و با تفصیل غیرضروری، مواد قانون را در حد مواد آیین‌نامه اجرایی تنزل داده است.

البته ایرادات دیگری نیز به این لایحه وارد است که در ادامه به آن اشاره می‌کنیم.

ایجاد محدودیت برای ترجمه آثار خارجی در ایران یکی از ایرادات وارد به این لایحه است. ماده ۲۶ لایحه «حمایت از مالکیت ادبی و هنری» ترجمه آثار انتشار یافته در خارج از کشور به یکی از زبان‌های رایج کشور را منوط به گذشت سه سال از زمان انتشار، کسب اجازه از صاحب اثر یا اخذ مجوز از کمیسیون ماده مذکور و تحت شرایطی خاص اعلام کرده است. بندی قانونی که به نظر می‌رسد مترجمان را گرفتار پیچ و خم اداری تشکیل و تصمیم‌گیری یک کمیسیون دولتی می‌کند. درحالی که مشخص نیست ایجاد چنین موانعی برای ترجمه آثار خارجی به چه دلیل انجام شده و اصلا قرار است چه نفعی داشته باشد؟

از سوی دیگر لایحه «حمایت از مالکیت ادبی و هنری» بر این اساس ارائه شد که با جمع‌آوری مقررات پراکنده و افزودن برخی دیگر از مقررات، یک قانون جامع برای حمایت از مالکیت فکری در حوزه ادبی و هنری تدارک ببیند. در حالی که اکنون این لایحه، مقررات اختصاصی به تفکیک هر حوزه ندارد. به عنوان مثال برای حوزه سینما، ادبیات، نشر، نرم‌افزار و… مقررات ویژه و اختصاصی چندانی وجود ندارد و اکثر مقررات به صورت عام و کلی در نظر گرفته شده در حالی که باید مقررات اختصاصی برای هریک از حوزه‌های مشمول قانون وجود داشته باشد.

البته این لایحه همچنین در حوزه نرم افزارهای رایانه‌ای و فناوری‌های نوین از قبیل رمز ارزها، ارزهای دیجیتال، هوش مصنوعی، متاورس، بلاکچین، قراردادهای هوشمند، شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌ها هم دچار نقص بوده و باید مقررات مربوط به آنها تکمیل شود.

چشم امید به مجلس دوازدهم

همانطور که گفته شد با گذشت حدود ۱۰ سال از تصویب این لایحه در هیئت وزیران و علی‌رغم پیشرفت‌های رخ داده در زمینه‌های ادبی و هنری مرتبط،‌ لایحه همچنان ایرادات قابل توجهی دارد که بدون اصلاح آنها امکان تبدیل شدن به یک قانون جامع را ندارد. در این شرایط و با توجه به رو به پایان بودن دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی، باید امیدوار بود این قانون که در سه دوره از مجلس بلاتکلیف مانده، پس از رفع ایرادات مطرح شده، توسط منتخبین مجلس دوازدهم بالاخره به سرانجام مشخصی برسد. البته همچنان نباید فراموش کرد که با توجه به نپیوستن ایران به «معاهده برن» حتی با وجود تصویب لایحه مذکور،‌ مولف تنها امکان پیگیری انتشار و تکثیر اثر خود در مرزهای کشور را دارد که بر این اساس لازم است در این زمینه هم تجدیدنظر صورت گیرد.

موضوعاتی نظیر روند اصلاح ایرادات وارد شده به لایحه،‌ بازدارنده نبودن جرایم آن و… از جمله مواردی است که ایسنا در حال پیگیری آخرین اخبار پیرامون آن از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و در صورت رسیدن به پاسخ مشخص، در گزارش بعدی به آن می‌پردازد.

میراث فرهنگی به کمک سنگلج بیاید

مدیر سابق تماشاخانه سنگلج و مسؤول پیگیری «طرح توسعه سنگلج» از تخریب ساختمان مجاور و نادیده‌گرفتن طرح توسعه این بنای ملی ابراز تاسف کرد و خواستار رسیدگی سازمان میراث فرهنگی به این موضوع شد.

به گزارش گروه خبر سایت خانه تئاتر، یکشنبه ۲ اردیبهشت پریسا مقتدی مدیر تماشاخانه سنگلج طی خبری از تخریب ساختمان مجاور این مجموعه تئاتری خبر داد و ابراز نگرانی کرد که شرایط پیش‌آمده برای تماشاخانه سنگلج خطرناک است. ضمن اینکه طی «طرح توسعه سنگلج» که در اوایل دهه ۹۰ ارائه شده بود، توافقات اولیه برای الحاق ساختمان تخریب‌شده فعلی به تماشاخانه انجام شده بود.

اتابک نادری مدیر سابق تماشاخانه سنگلج و طراح و مسؤول پیگیری «طرح توسعه سنگلج»، درباره وضعیت پیش‌آمده در مجاورت تماشاخانه به خبرنگار مهر گفت: واقعیت این است که وقتی خبر را شنیدم خیلی متاسف و متأثر شدم چون به این حرکت از ۲ منظر باید نگاه کرد. جامعه تئاتری، تعزیه‌خوان‌ها، هنرمندان آئینی و سنتی و دانشجویان تئاتر از سال ۹۱ که «طرح توسعه سنگلج» مطرح شد، طومارهایی را منتشر کردند و این طرح توسط بزرگان این عرصه نظیر زنده‌یادان عزت الله انتظامی و داود رشیدی با شهردار و شورای شهر وقت تهران مطرح شد. بنده هم طراح و هم مسؤول پیگیری این طرح بودم.

میراث فرهنگی به سنگلج کمک کند/بی‌اعتنایی به طرح توسعه تئاتر قدیمی

وی یادآور شد: «طرح توسعه سنگلج» به نوعی تصویب شد و آقای قالیباف شهردار وقت تهران به شرکت توسعه فضاهای فرهنگی شهرداری دستور داد تا این طرح اجرا شود.

نادری تاکید کرد: قرار بود طی «طرح توسعه سنگلج» ساختمان مجاور تماشاخانه که اداره حقوقی شهرداری بود به عنوان یک ساختمان کمک‌کننده فعالیت‌های تماشاخانه سنگلج در کنار مجموعه باشد. حتی در این طرح نوشته شده بود که نیازی به تخریب و نوسازی بنا نیست بلکه با انجام یک بازسازی، تبدیل به یک بلک باکس، چند پلاتوی تمرین و گالری موزه تئاتر تهران می‌شود.

میراث فرهنگی به سنگلج کمک کند/بی‌اعتنایی به طرح توسعه تئاتر قدیمی

مسؤول پیگیری «طرح توسعه سنگلج» اظهار کرد: شرکت توسعه فضاهای فرهنگی اقدام به تعیین بودجه این طرح کرد اما این طرح متوقف شد. بعد از آن هم پیگیری‌های متعدد انجام شد و مدیران شهری وعده‌های مختلف دادند اما متأسفانه به سرانجام نرسید.

وی تصریح کرد: حرکت فعلی شهرداری تهران در تخریب ساختمان مجاور تماشاخانه سنگلج، نادیده‌گرفتن ساعت‌ها کار کارشناساسی و جلسات کارشناسی کمیسیون‌های مختلف شهرداری تهران و همچنین بی‌اعتنایی به خواسته هنرمندان است.

میراث فرهنگی به سنگلج کمک کند/بی‌اعتنایی به طرح توسعه تئاتر قدیمی

نادری متذکر شد: در تخریب ساختمان مجاور تماشاخانه سنگلج یک اقدام غیرقانونی شکل گرفته است چون تماشاخانه در آذر ۱۳۸۸ در فهرست میراث ملی ثبت شد. طبق ضوابط و قوانین، برای بناهای ثبت‌شده باید حریم تعیین شود. طبق قانون حریم در زمان ثبت تعیین می‌شود ولی اگر حریم در نظر گرفته نشود، پلاک چسبیده به ملک حق تخریب و ساخت و ساز ندارد. اگر هم تخریب شود نباید مرتفع‌تر نسبت به ساختمان ثبت‌شده ساخته شود.

این هنرمند عرصه تئاتر یادآور شد: می‌گفتیم خیابان بهشت در منطقه ۱۲ تهران روح زندگی شهری خود را از دست داده است و شهرداری باید به فکر احیای این زندگی باشد. تنها جایی که عصرها به عنوان قلب تپنده فرهنگی در منطقه فعالیت می‌کند تماشاخانه سنگلج است که اگر ساخت و سازهای اداری بیشتر شود، این بنای فرهنگی نیز خفه می‌شود. نظیر اتفاقی که برای تئاترهای قدیمی در لاله‌زار افتاد.

وی در پایان با اشاره به اینکه در دهه ۶۰ در سمت گیشه، تماشاخانه سنگلج فرونشت داشته است، از مسؤولان و کارشناسان میراث فرهنگی خواست تا نسبت به روشن شدن وضعیت حفاظت و حمایت از تماشاخانه سنگلج اقدامات لازم را انجام دهند.

منوی دسته بندی خود را در مسیر: "سربرگ ساز > چیدما موبایل > عنصر منوی موبایل > نمایش و مخفی کردن > انتخاب منو " تنظیم کنید
سبد خرید
ورود

هنوز حساب کاربری ندارید؟

Twitter Instagram WhatsApp WhatsApp Telegram
برای دیدن نوشته هایی که دنبال آن هستید تایپ کنید.
خانه
حساب کاربری من