یک سده پس از وفات پیامبر پیروانش شمال آفریقا را به تصرف خود درآوردند و از طریق اسپانیا نفوذ در اروپا را آغاز کردند و تا سال ۷۳۲ که در شهر تور فرانسه شکست خوردند به پیشروی خود ادامه دادند.

در قلمرو اسلام داستان‌گویی تقریبا در همه‌جا  و درام‌های فولکلور در برخی نقاط متداول بود. در نقاط دیگر به ویژه در هند،‌ اندونزی، تریکه و یونان تئاتر عروسکیِ سایه محبوبیت یافت. اما عروسک‌ها تا حد ممکن از واقع‌گرایی به دور بودند.  این عروسک‌های اشکالی دو بعدی بودند که از قطعات چرم بریده می‌شدند و با قطعه چوبی که به آن وصل می‌شد، هدایت می‌شدند.

بعدها تنها سایه این عروسک‌ها که توسط فانوس یا مشعل روی پارچه‌ای سفید منعکس می‌شد، به نمایش درمی‌آمد. در بعضی از کشورها تئاتر سایه هنر پیشرفته‌ای شد که به کلی از هنر بازیگری زنده جدا گشت.

تئاتر سایه ظاهرا حدود سده چهاردهم میلادی در ترکیه عرضه شد. پس از سقوط بیزانس در مناطقی که عصر عظیم تئاترهای کلاسیک یونانی- رومی رادیده بود، تنها شکل تئاتری همین تئاتر سایه یا عروسکی بود. در این مناطق نمایش‌های عروسکی بر گرد شخصیت «قراگوز» و ماجراهای مضحک او دور می‌زد که نمایشی ساتیری و ملهم از مسائل روز بود. سرانجاماین نمایش‌ها قراگوز نامیده شدند و این سنت تا زمان ما ادامه پیدا کرده است.

برگرفته از کتاب جلد اول تاریخ تئاتر جهان نوشته براکت، اسکار گروس، ترجمه هوشنگ آزادی‌ور، چاپ اول زمستان ۱۳۶۳

مالکیت معنوی طراحان صحنه و لباس چه می شود؟ چه می شود که برای تولید یک اثر نمایشی از نویسنده مجوز می خواهید؟ اگر این مسئاله درست است که ما هم تائید می کنیم ، پس چرا این مسیر درست برای طراحان اجرا نمی شود؟ اگر این مسئله درست است که کارگردان یک اثر نمایشی با توجه به طراحی ، طراح صحنه شروع به طراحی کارگردانی می کند ، پس چرا برای طراحان اعتباری قائل نمی شویم؟

سوال اساسی اینجا است که مرکز هنرهای نمایشی با چه رویکرد کارشناسانه ای نوبتی برای بازبینی یک اثر اختصاص می دهد؟ پروپزال؟ تحقیق و پژوهش؟ و… یا بر اساس یک درخواست معمولی ، صرفا برای اجرا؟ چرا نقش متن برای شما مهم است ، که ما هم معتقدیم مهم است ، ولی نقش طراحی که فرم ، نماد و نشانه ، زیبایی شناسی و … است ، مهم نیست؟ چرا از کارگردان نمی خواهید که طراحی اثر خودش را با مجوز طراح به شما ارائه دهد؟!!!

در شیوه اجرایی یک اثر نمایشی قطعا طراحان نقش تائثیرگذاری دارند ، ولی ما امروز شاهد آنیم که حقوق معنوی شان لحاظ نمی‌شود و به خاطر خلاء قانونی و حمایتی ، در بسیاری موارد طراحی یک طراح سرقت می‌شود ، بدون اینکه حقوق طراح رعایت شود و به بهانه‌هایی همچون کمبود بودجه با تغییراتی اندک توسط افراد دیگری اجرا می‌شود . یا در مواردی ایده اصلی طراحی یک اثر ، در یک اثر نمایشی دیگر دیده می‌شود .

طراحان صحنه و لباس در این سال‌ها به تعداد دفعات زیاد با این مسئاله روبرو شده‌اند ولی به خاطر عدم حمایت مرکز هنرهای نمایشی حقوق‌شان پایمال شده. ما برای حفظ حقوق معنوی و مادی طراحان صحنه و لباس برنامه داریم و اگر وزارت محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز محترم هنرهای نمایشی از ما حمایت کنند تا برنامه ما ، پشتیبانی قانونی داشته باشد ، می‌توانیم با همکاری یکدیگر ، حقوق معنوی و مادی طراحان صحنه و لباس را بر اساس قوانین لحاظ کنیم . امیدواریم.

میثم نویریان رئیس انجمن طراحان صحنه و لباس خانه تئاتر ایران

منبع: ایسنا