در حال بارگذاری لطفا شکیبا باشید...
فداکاری اهل هنر چراغ تئاتر را روشن نگه داشته است
■ اخبار » خبر ■ شناسه خبر : 9061 ■ دوشنبه 30 تیر ساعت 18:00
ساسان پیروز، نائب‌رئیس هیأت مدیره انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه تئاتر مطرح کرد:

فداکاری اهل هنر چراغ تئاتر را روشن نگه داشته است


پس از آغاز کرونا، با بحرانی روبه‌رو هستیم که ابعاد بسیار وسیعی دارد و زندگی تمام افراد را در سراسر جهان تحت‌تاثیر قرار داده است و طبیعتا هیچ‌ گروهی از آسیب‌های اقتصادی، روانی و اجتماعی این بیماری، در امان نبوده‌اند. اما این معضل برای اهالی تئاتر و به ویژه در ایران، بسیار شدیدتر خودنمایی می‌کند.

خانه تئاتر- ساسان پیروز، نائب‌رئیس هیأت مدیره انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه تئاتر درباره این آسیب‌ها، گفت: «دلیل خودنمایی بیشتر معضلات کنونی بر هنرمندان این است که از گذشته‌های دور در ایران، به بدنه فرهنگ و هنر کم‌لطفی شده و با بی‌تدبیری های پیاپی در سیاستگذاری و برنامه‌ریزی‌های فرهنگی مقطعی، تئاتر ما روزبه‌روز نحیف‌تر و آسیب‌پذیرتر شده است. در واقع می‌توانیم بگوییم که از انواع فشارهای اقتصادی گرفته تا فشارهای ممیزی و سانسور و نادیده گرفتن نیازهای اولیه این هنر برای توسعه و رونق بیشتر، عملا نیروی انسانی را در این حوزه فرسوده کرده و انگیزه ادامه فعالیت را از بین برده و روز‌به‌روز بدنه و اکوسیستم فرهنگی و هنری در تولید تئاتر را تضعیف کرده است.»

او درباره فعالان عرصه هنر، توضیح داد: «به‌طور کلی، اگر بروکراسی دولتی و بخش اداری تئاتر را کنار بگذاریم، می‌توان گفت فعالان اصلی در فضای تئاتر به 3 دسته تقسیم می‌شوند که سرمایه‌های اصلی هنرهای نمایشی در ایران هستند و سالیان سال است که با فداکاری و کوشش شخصی و در هر شرایطی، تئاتر را در کشور زنده نگه داشته‌اند و اگر فضای تئاتر رشد کمی یا کیفی خاصی داشته یا حتی مثلا در مقاطعی موفقیت‌های بین‌المللی پیدا کرده، بیش از هر نهاد دولتی یا شبه‌دولتی، مدیون زحمات همین 3 گروه است.»

پیروز با اشاره به نقش جریان‌سازی تئاتر در جوامع، بیان کرد: «در واقع اگر جریان تئاتر در چند دهه گذشته را بررسی کنیم، بیش از آنکه سیاست‌گذاری‌های کلی در توسعه و رشد تئاتر ما نقش موثر و بلند مدتی داشته باشد، در وهله اول و پیش از هر چیز، این فداکاری و شور و اشتیاق خود هنرمندان تئاتر - از نویسنده و کارگردان و بازیگر و طراح تا تک‌تک افراد فعال در پشت صحنه نمایش‌ها بوده که در هر شرایطی چراغ تئاتر ما را روشن نگه داشته و به شکل خودجوش حرکت رو به آینده تئاتر ما را برنامه‌ریزی و هدایت کرده است.»

به گفته این روزنامه‌نگار پیشکسوت، بخش دیگری که در سال‌های اخیر در حوزه نمایش اهمیت قابل‌توجهی پیدا کرده، سالن‌های تئاتر هستند. او در این باره توضیح داد: «گسترش تئاتر خصوصی، البته شاید شکل دلخواه و انتخاب اول هنرمندان تئاتر نبوده است و در واقع می‌شود گفت واکنشی بوده به ناکارآمدی مدل تئاتر دولتی در ایران. به عبارتی، به دلیل موانع و محدودیت‌های حاکم بر مدل تئاتر دولتی، اهالی هنر به تدریج به این نتیجه رسیدند که اگر بتوانند مستقل‌تر از بخش دولتی عمل کنند، از امکان رشد و توسعه‌ بیشتری برخوردار خواهند شد و اگر از چارچوب محدود بودجه و سالن‌های انگشت‌شمار و زیرساخت‌های محدود دولتی خارج شوند، توان و فرصت و امکان رشد بیشتری پیدا می‌کنند. به تبع این موضوع، سالن‌های خصوصی هم به‌تدریج رشد کردند، توانستند مخاطبان بسیاری به خود جلب کنند و همچنین باعث اشتغال‌زایی و خلق آثار ارزشمندی شدند. البته شاید توسعه این سالن‌های خصوصی با خودش آسیب‌هایی هم به همراه آورده باشد، اما به‌هر حال، این سالن‌ها با سرمایه و انگیزه‌های شخصی و بدون کمک قابل توجهی از سوی دستگاه‌های دولتی، تلاش داشته‌اند که به گسترش فضای تئاتر کشور کمک کنند و به‌خصوص برای بخشی از اهالی تئاتر، امکان و فرصت تولید آثار بیشتر و متنوع‌تری را فراهم کردند. بنابر این با همه نقدهای احتمالی به سالن‌های خصوصی، نمی‌توان تاثیر مثبت آنها بر فضای تئاتر را نادیده گرفت. و جای تاسف است که امروز با خطر ورشکستگی کامل و تعطیلی همیشگی این سالن‌ها مواجه هستیم.»

نائب‌رئیس هیأت مدیره انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه تئاتر،‌ با اشاره به تلاش‌های رسانه‌ها در پیشبرد هنر، گفت: «بخش سوم این مثلث اما، اهل رسانه و منتقدان و روزنامه‌نگاران حوزه تئاتر هستند که در تمام سال‌ها، پابه‌پای رشد و توسعه تئاتر و هنرمندان، در تلاش بودند پل ارتباطی بین اهل هنر و جامعه فراهم کنند. این قشر، معمولا راجع‌به خودشان صحبت نمی‌کنند و در تمام تلاش‌های خود، می‌خواهند توجه جامعه و مردم را به سمت هنر و هنرمندان جلب کنند یا اینکه صدای رسای اهل هنر باشند تا بتوانند مطالبات آنها را گوش مردم و مسئولین برسانند. باید توجه داشته باشیم که این قشر که کمتر از همه مورد توجه قرار می‌گیرند، در مقاطع مختلف و بسیار بیش از سایر حوزه‌های فرهنگی،‌ دچار بحران‌های بسیاری بوده‌اند و هر بار فشارهای قابل‌توجه و نامتعارفی را متحمل شده‌اند و روزبه‌روز و بیش از دیگران تضعیف شده‌اند. به عنوان مثال، می‌توانیم از دوره‌هایی صحبت کنیم که اهالی رسانه، با تعطیلی گسترده رسانه‌های خود در کشمکش‌های سیاسی مواجه شدند. روزنامه‌نگارهای بسیاری شغل خود را از دست دادند. همچنین بسیاری از اهالی رسانه، به دلیل بحران‌های معیشتی، ناچار شدند که شغل دیگری انتخاب کنند و دیگر نتوانستند شغل خود را در این حوزه به‌دست بیاورند. و البته برخی هم در واکنش به عدم امنیت شغلی خود و تضعیف رسانه‌های مستقل داخلی، برای همیشه از ایران مهاجرت کردند. چنین بحران‌هایی، اثرات بلند مدتی بر حرفه و کار فعالان رسانه‌ای در ایران داشته که خود جای بررسی جداگانه و مفصلی دارد.»

روزنامه‌نگارانی که تریبون ندارند

به گفته پیروز، ناامنی موجود در حوزه روزنامه‌نگاری، نسبت به ناامنی کلی بر فضای فرهنگ و هنر، شدت بیشتری دارد و برهمین اساس، این قشر آسیب‌پذیری بالاتری هم دارند؛ قشری که از تریبون‌ها به نفع خودشان استفاده نمی‌کنند و ترجیح می‌دهند که خودشان سوژه نباشند و اگر می‌توانند اقدامی کنند، در جهت بهبود شرایط دیگران باشد.

او درباره شرایط روزنامه‌نگاران در ایام کرونا، بیان کرد: «در همین مدت و بعد از شیوع بیماری کرونا هم می‌بینید که در تمام خبرها، اطلاع‌رسانی کمتری راجع به آسیب‌ها و مشکلات این قشر شده است. طبیعی است که با توجه به تعطیلی سالن‌های تئاتر، افرادی که حتی با مبالغ اندک و حق‌التحریر و با دستمزدهای غیرثابت، به‌واسطه نوشتن از تئاتر روزگار خود را می گذراند، با مشکلات بسیاری روبه‌رو شده و مانند تمام اهالی تئاتر، درآمد آنها هم یا قطع شده و یا به‌میزان قابل‌توجهی کاهش یافته است.»

به گفته این منتقد و روزنامه‌نگار، متاسفانه در این بخش، باز هم مثل همیشه صدایی که از طرف دستگاه‌های دولتی شنیده می‌شود هم نشان‌دهنده نادیده گرفتن این قشر در اکوسیستم تئاتر و فرهنگ و هنر است. او با اشاره به تلاش‌های خانه تئاتر برای اهالی رسانه، مطرح کرد: «البته خوشبختانه خانه تئاتر در این دوره، ثابت کرد که نویسندگان، روزنامه‌نگاران و منتقدان را هم جزو خانواده تئاتر می‌شناسد و اگر توانست با پیگیری‌هایی که کرده، از موانعی عبور کند و کمکی برای اهالی تئاتر تامین کند، برخی از اعضای منتقدان،‌ نویسندگان و پژوهشگران خانه تئاتر هم از این کمک‌ها بهره‌مند شدند، اما حقیقت این است که مشکلات اساسی قشر روزنامه‌نگاران و منتقدان فرهنگ و هنر بسیار فراتر از اعضای منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه تئاتر است. چرا که بسیاری از فعالان این عرصه، در خانه تئاتر و نهادهای دیگر عضو نیستند و از همین کمک‌های استثنایی خانه‌تئاتر نیز بی‌بهره مانده‌اند. متاسفانه بخشی از مشکلات این گروه در شرایط کنونی، همان چالش‌هایی است که سایر اهالی تئاتر دارند. از بیکاری اجباری‌ و قطع همان درآمدهای اندک‌شان از حدود 5 تا 6 ماه پیش تا کنون گرفته تا ادامه تعطیلی تئاترها و سالن‌ها و بی‌بهره بودن‌شان از حق بیمه بیکاری و حتی بیمه‌های درمانی. هرچند که خانه تئاتر تلاش‌های قابل‌توجهی برای برطرف کردن این مشکلات کرده اما متاسفانه آشفتگی در سیستم تصمیم‌گیری و مدیریت در حوزه فرهنگ و هنر، تلاش‌ها را بی‌نتیجه باقی می‌گذارد و امیدها را به ناامیدی تبدیل می‌کند. مدام حرف‌ها و وعده‌های زیبا شنیده می‌شود اما در عمل آنچه که اتفاق می‌افتد بسیار اندک است و کفاف نیاز اهالی تئاتر را نمی‌دهد.»

خطر از بین رفتن روزنامه‌نگاری حرفه‌ای

پیروز، با این توضیح و شرح حال‌، در مورد روزهای پس از کرونا بیان کرد: «لازم است که یک هشدار جدی در مورد اتفاقی بدهم که اثرات درازمدتی برای تئاتر به‌دنبال خواهد داشت. به عبارتی این خطر وجود دارد که اگر امروز اقدام عاجلی نکنیم، حتی بعد از عبور بحران کرونا هم با آسیب‌های دامنه‌دارتر این بحران مواجه باشیم. و این خطر، خطر از دست رفتن سرمایه‌های انسانی ما در حوزه تئاتر است که به آسانی جایگزین نخواهند شد. به این تجربه قبلی اشاره کردم که در دوره‌هایی بی‌مهری و برخوردهای نادرستی که با رسانه‌ها شد، چطور باعث شد بخشی از نیروهای فعال و با تجربه حوزه رسانه و روزنامه‌نگارهای تئاتری از دست رفتند و در سال‌های بعد دیگر جایگزینی برای بسیاری از آنها پیدا نشد. این موضوع، خود آسیب‌های پی‌در‌پی بعدی را در ادامه آورده و به تدریج موجب تضعیف نهاد رسانه در حوزه فرهنگ و هنر شده و–گذشته از تلاش ارزشمند جوان‌هایی که در سال های اخیر وارد این حرفه شده‌اند و هنوز در حال تلاش هستند که چراغ روزنامه‌نگاری حرفه‌ای را روشن نگه دارند- می‌بینیم که رسانه‌های رسمی ما کارکرد درست خود را به دلیل نبود بخشی از نیروهای حرفه‌ای باسابقه خود از دست دادند. این موضوع رسانه‌ها را روز‌به‌روز ضعیف‌تر کرده و آسیب‌های آن در روابط هنرمندان با جامعه نمایان است و باعث کمرنگ شدن شکل حرفه‌ای اطلاع‌رسانی و روزنامه‌نگاری و حتی از بین رفتن بسترهای مناسب و حرفه‌ای برای رشد یا ادامه کار منتقدان حرفه‌ای در تئاتر شده است. در این شرایط، شبکه‌های اجتماعی به‌صورت غیرحرفه‌ای این خلأ را پر کردند و از روزنامه‌نگاری حرفه‌ای و بی‌طرف، به سوی روابط‌عمومی تبلیغاتی حرکت کردیم.»

به گفته نائب‌رئیس هیأت مدیره انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه تئاتر، این روزها و فراتر از صحبت‌هایی که در مورد بی‌کاری هنرمندان و مشکلات معیشتی یا تعطیلی موقت تئاترها می‌شود، این اتفاق، یعنی از دست رفتن سرمایه‌های انسانی ما، دوباره در حال تکرار شدن است؛ چه در مورد روزنامه‌نگاران، چه در مورد سالن‌های تئاتر و چه در مورد هنرمندان. عمق پنهان بحرانی که امروز در آن قرار گرفتیم، در سال‌های آینده تئاتر خود را نمایان می‌کند، چرا که در این 6 ماه، به شکل وسیع در حال از دست دادن سرمایه‌های خود هستیم و با توجه به اینکه ممکن است این بحران تا چندین ماه دیگر نیز ادامه پیدا کند، باید متوجه باشیم که اگر امروز فکری برای حمایت و نگهداشت نیروهای انسانی حوزه تئاتر نکنیم، این موضوع اثرات بلند مدتی بر تئاتر ما خواهد گذاشت که تا سال‌ها بعد از عبور از بحران کرونا ادامه پیدا می‌کند.

این روزنامه‌نگار حوزه فرهنگ و هنر، درباره از دست رفتن سرمایه‌ها در تئاتر، بیان کرد: «تعطیلی سالن‌های تئاتر، سرمایه‌ای که ایجاد شده و امکان تولید تئاتر را فراهم کرده بود، از بین برده و به‌دست آوردن دوباره این سرمایه، سال‌ها به طول می‌انجامد. همینطور هنرمندانی که در این سال‌ها به‌طور حرفه‌ای به تئاتر می‌پرداختند، در این تعطیلی طولانی‌مدت ممکن است به سمت حرفه‌های دیگر سوق داده شوند و پس از تجربه این ناامنی شغلی طولانی مدت، دوباره ‌بازگرداندن آنها کار دشواری خواهد بود، به‌دلیل اینکه بضاعت مالی تئاتر هم کششی برای آنها ندارد و ممیزی و بوروکراسی فرساینده و بحران اقتصادی حاکم بر تئاتر هم انگیزه چندانی باقی نمی گذارد. و همینطور هم برای فعالان رسانه‌ای حوزه تئاتر، تجربه یک دوره یکساله ناامنی شغلی و بیکاری و بحران، قطعا موجب ریزش بخش دیگری از این بدنه حامی تئاتر خواهد شد و گروه وسیعی از آنها ناچار می‌شوند برای گذران زندگی خودشان، ‌به سمت مشاغل یا حوزه‌های دیگر بروند. این موضوع یعنی خسارت طولانی مدت به بدنه تئاتر، چرا که این افراد سال‌ها زحمت کشیده‌اند، با همدیگر پیوندهایی را برقرار کرده‌اند، کسب تجربه کرده‌اند و با پیچ و خم‌های تئاتر آشنا شده‌اند تا در این حوزه جای خود را پیدا کنند.»  

پیروز در پایان این گفت‌وگو، با تاکید بر معضلات اهالی هنر، گفت: «بنابر این، اگر امروز متوجه آسیب های بلند مدت‌تر این بحران نباشیم و از آنها پیشگیری نکنیم، سال‌ها زمان می‌خواهیم که نیروهای باانگیزه و حرفه‌ای امروز را دوباره به سمت تئاتر بازگردانیم. به همین دلیل به باور من، فراتر از آنکه بخواهیم مشکلات بخشی از اهل تئاتر را نسبت به دیگران برجسته کنیم، نیازمند این هستیم که یک راهکار جامعی پیدا کنیم. راهکاری که در آن، هنرمندان،‌ سالن‌ها و فعالان جنبی تئاتر مانند روزنامه‌نگاران و منتقدان تئاتر را به‌شکل یک بدنه و یک اکوسیستم ببیند و سعی کند که  این خانواده را محافظت و نگهداری و دلگرم کند تا پس از عبور از کرونا، بتوانند در کنار هم و در پیوند با هم، دوباره چراغ تئاتر را روشن کنند.»  

 

گفت‌وگو: الهه باقری 

 

کلیدواژگان


نظرات

شما اولین نظر دهنده باشید.

نظر شما




شبکه‌های اجتماعی
Sroush Aparat Telegram Tiwtter Instagram
عضویت


© ۲۰۱۹ TheaterForum. All rights reserved
Developed by : w w w . d o r w e b . i r
اطلاعات تلفن Rss
خانه تئاتر



به ما بپیوندید : Aparat Telegram Tiwtter Instagram