در حال بارگذاری لطفا شکیبا باشید...
روزگار سپری شده خالق کلیدر در صحنه نمایش
■ اخبار ■ شناسه خبر : 7717 ■ چهارشنبه 9 مرداد ساعت 02:07
مروری بر آثار محمود دولت‌آبادی

روزگار سپری شده خالق کلیدر در صحنه نمایش


پنجشنبه، زادروز محمود دولت‌آبادی است که بی‌شک به‌عنوان نام‌آشناترین نویسنده در حوزه ادبیات اقلیمی شناخته شده‌ است.

محمود دولت‌آبادی، دهم مرداد 1319 در روستای دولت‌آباد سبزوار متولد شد. پس از چند سال از آغاز تحصیلش، به سبزوار رفته و بعد از مدتی، سبزوار را به مقصد مشهد ترک کرد و همین سفر، آغاز آشنایی‌اش با سینما و نمایش شد. دولت‌آبادی سال 1338 به تهران آمد و یک سال بعد، در تئاتر پارس مشغول به‌کار شد.

داستان‌هایش به مثابه منشوری است که از هر زاویه‌ای، تحلیل و روایتی خاص دارد. نویسنده‌ای که پس از پایان تحصیلات مقدماتی در روستا به سبزوار رفت و به مشاغل گوناگون پرداخت؛ مشاغلی که ثمره‌شان شد کوله‌باری از تجربه و ردپای‌شان در آثار او نمود یافت.

در دوران دهه ۱۳۴۰ بود که دولت‌آبادی به صورت جدی با تئاتر آشنا شد و ۶ ماه نظری و ۶ ماه هم عملی درس تئاترخواند. بعد از ایفای نقش در چند نمایشنامه، به گروه هنر ملی پیوست که دوره پرباری برای او به‌شمار می‌رود.

فعالیت‌های نمایشی دولت‌آبادی

«تنگنا»، «یک‌ زندگی کوچک»، «درخت»، «ققنوس»، «گل آتشین»، «خانه آخر»، «قتل»، «باشبیرو» و ... از جمله مهم‌ترین نمایشنامه‌های دولت‌آبادی به‌شمار می‌رود.

محمود دولت‌آبادی یکی از معدود نویسندگانی است که در هر دو عرصه ادبیات و تئاتر حضور داشته است؛ حضوری که شاید بتوان آن را در سه دوره اصلی در تئاتر طبقه‌بندی کرد.

دوره اول حضوری است که از سال 1340 و با شرکت در کلاس‌های آناهیتا شروع می‌شود و ‌دولت‌آبادی بیشتر به عنوان یک بازیگر در فضای تئاتر حضور پیدا می‌‌کند تا یک نمایشنامه‌نویس و در همان سال‌هاست که او نخستین آثار داستانی خود را به چاپ می‌رساند و خود را به عنوان یک داستان‌نویس جدی مطرح می‌کند. در این دوره که تا سال 1353 ادامه می‌یابد، دولت‌آبادی در آثاری چون «شب‌های سفید» اثر داستایوفسکی «قرعه برای مرگ» اثر واهه کاچا، «نگاهی از پل» نوشته آرتور میلر، «چوب به‌دست‌های ورزیل» اثر ساعدی، «شهر طلایی» اثر جوانمرد، «قصه طلسم و حریر و ماهیگیر» اثر حاتمی، «ضیافت‌ و عروسک‌ها» اثر بیضایی، سه‌گانه «مرگ در پاییز» اثر رادی، «تمام آرزوها»(تامارزوها) نوشته نصرت‌الله نویدی، «چهره‌های سیمون ماشار» اثر برشت و «در اعماق» اثر گورکی بازی می‌کند و خود نیز کاری بر اساس «راشومون» نوشته آکوتاگاوا بر صحنه می‌برد. همچنین در همین دوره چندین نقد تئاتر نیز از او در مطبوعات به چاپ می‌رسد.

دولت‌آبادی در این دوران پرکار تئاتری و ادبی، دولت‌آبادی نمایشنامه‌ای به نام «تنگنا» در سال 47 و نمایشنامه‌ای کوتاه به نام «درخت» در سال 51 می‌نویسد.

هم‌زمان با بازداشتش در سال 53 و به هنگام بازی در نمایش «در اعماق» وقفه‌ای در فعالیت‌های نمایشی او ایجاد می‌شود که تا زمان انقلاب ادامه دارد.

دومین دوره حرکت دولت‌آبادی به سوی تئاتر، در همان سال‌های آغاز انقلاب و با استفاده از فضای به وجود آمده، ایجاد شد، اما این بار او بیش از آن که دغدغه بازی یا حضور مستقیم در فضای تئاتر را داشته باشد، دغدغه‌هایی صنفی دارد و عمده حضورش بر صحنه برای ایراد سخنرانی در مورد تئاتر است.

سومین دوره خیز دولت‌آبادی به سوی تئاتر مربوط به سال 65 است. در این سال از طرف رادیو اقتباس چندین اثر ادبی جهت نمایشنامه رادیویی به دولت‌آبادی پیشنهاد می‌شود که دو نمایشنامه «گل آتشین» اثر نویسنده روس، «گارشین» و «خانه آخر» براساس داستان «اتاق شماره 6» اثر چخوف حاصل این پیشنهاد است و بنا به گفته دولت‌آبادی قرار بود پروژه بعدی رمان عظیم داستایوفسکی، «برادران کارامازوف» باشد که برنامه متوقف می‌شود.

با پایان نگارش این دو اثر اقتباسی، دولت‌آبادی سومین و آخرین دوره حضور در دنیای تئاتر را شاهد بود.

زبان روایت دولت‌آبادی

دولت‌آبادی تلفیق گونه‌های عامیانه، کهن و بومی را به نحوی خاص در بافت داستان‌هایش وارد کرده و این گستردگی اقلیمی در نگارش، سبکی شاخص برای او ایجاد کرده است. همچنین در آثار او رگه‌هایی از اندیشه‌های رئالیستی‏‏‏، ناتورالیستی و گاه سورئالیستی دیده می‌شود.

این نویسنده، در آثارش تمامی شخصیت‌ها را مطابق با طبقه اجتماعی‌ و جایگاه‌شان در رابطه با مسائل سیاسی-اجتماعی ترسیم می‌کند. دهقانان، خرده بورژوازی‌های شهری، روشنفکران، مذهبی و غیرمذهبی، در مبارزه علیه ستمگر، با یکدیگر متحد می‌شوند. اوج این اتحاد و گستردگی اقلیمی به‌خوبی در «کلیدر» مشهود است. «روزگار سپری شده مردم سالخورده» هم روایتی تمام‌عیار از فقر است، از زندگی آدم‌هایی است که زخم‌ها از زمانه بی‌رحم بر جان خود احساس می‌کنند، حسی که در عمق جان مردان و زنان در «جای خالی سلوچ» هم نفوذ کرده است.

جوایز و افتخارات

دولت‌آبادی در سال ۲۰۱۳ برگزیده جایزه ادبی یان میخالسکی سوییس شد. در سال ۲۰۱۴ جایزه شوالیه ادب و هنر فرانسه توسط سفیر دولت فرانسه در تهران به محمود دولت‌آبادی اهدا شد.

خانه پدری محمود دولت‌آبادی که در روستای دولت‌آباد شهرستان سبزوار قرار دارد، با نام خانه محمود دولت‌آبادی در تاریخ در تاریخ ۷ مرداد ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۹۳۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. قدمت این اثر مربوط به دوره پهلوی می‌رسد.

کلیدواژگان


نظرات

شما اولین نظر دهنده باشید.

نظر شما




عضویت


© ۲۰۱۹ TheaterForum. All rights reserved
Developed by : w w w . d o r w e b . i r
اطلاعات تلفن Rss
خانه تئاتر



به ما بپیوندید : Aparat Telegram Tiwtter Instagram